العلامة المجلسي (مترجم :كمره اى)

11

بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى)

فرمود : چون چهار گوش است ، گفته شد چرا چهار گوش شده ؟ فرمود : چون برابر بيت المعمور است كه چهار گوش است ، و گفته شد : چرا بيت المعمور چهار گوش است ؟ فرمود : چون در برابر عرش است كه چهار گوش است ، گفته شد ؟ چرا عرش چهار گوش شده ؟ فرمود : چون مسلمانى بر چهار كلمه سازمان شده ، سبحان ، و الحمد للَّه ، و لا إله إلّا اللَّه ، و اللَّه أكبر . بيان و نقل تأويلى نادرست ، سيد داماد - ره - در حاشيه « خود بر فقيه گفته : عرش همان فلك الافلاك است و آن را مربع خوانده به چند وجه 1 - چون تعين فلك به حركت منطقه آنست و دو قطبش و بوسيله دو دائره عظيمه چهار بخش مىشود ، و عرش كه آخرين فلك است و كرسى كه همان فلك ثوابت است بوسيله دائره معدل النهار و منطقة البروج و دائره ديگر كه به قطبهاشان گذرد چهار بخش ميشوند . 2 - دائره افق در سطح فلك الافلاك با دائره نصف النهار ، هم را قطع كنند و آن را به چهار بخش كنند ، و چهار نقطه جنوب و شمال و مشرق و مغرب را پديد سازند ، و حكماء فلك را چون آدمى بر پشت خوابيده دانند كه سرش بر شمال است و پاهاش بجنوب ، و دست راستش به مغرب و دست چپش بسوى مشرق . 3 - روشنترين اشكال دائره چهار بخشى و شش بخشى است چنانچه در جاى خود بيان شده زيرا دائره با دو قطر متقاطع بر زاويه قائمه به چهار بخش مىشود و يك نيم قطر او وتر يك ششم آنست و بعلاوه يك چهارم دائره قوس تمام است و كمترش متمم آنست . 4 - فلك اقصى ماده دارد و صورت و عقل كه عقل اول است و نفس كه نفس كلّ است و اين هم مىشود چهار كه در نظام هستى مربع نخست است . در اينجا وجوه ديگر هم هست كه شرحشان در گنجايش مقام نيست پايان . و نهان نيست كه اين توجيهات نه موافق قوانين شرع است و نه زبان شارع ، و سخن در آن بيايد و برخى انتقادهاى آن گذشته .