بخشد و ايشان را به جهنّم برده ، انتقام شما را از ايشان بكِشد . و مىتواند بود كه جزاى شرط مقدّر باشد و مراد آن باشد كه اگر كفر و مُعاقب شدن ايشان در برابر بدىها و آزارى كه به شما مىرسانند ، شما را مسرور مىسازد ، پس شكر الهى به جا آوريد و از صبر و تحمّل خود ، دل‌تنگ مباشيد . يا آن كه : اگر از كفر ، شما را خوش مىآيد و طاقت الهى داريد ، [ از ] آنچه گفتم ، اطاعت مكنيد . و بنا بر اين ، مراد از كلام ، تهديد خواهد بود و بر اين دو تقدير ، « فَتَدَبّروا هذا وَاعْقِلوه » ، ابتداى كلام خواهد بود . و موافق آنچه در بعضى نسخه‌هاست كه ذكر كرديم ، پيش از لفظ « أمر اللَّه » ، كلامى است كه در اواخر وصيّت ، خواهد آمد به اين نحو كه فرموده : « يَعْملُونَ فِى دُولَتِهِمْ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ وَ مَعْصِيَةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه و آله لِيَحِقَّ عَلَيْهِمْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ وَ لَيُتِمَّ أمْرُ اللَّهِ فِيهِمْ الَّذِى خَلَقَهُمْ لَهُ فِى الأَصْلِ ( أصْلِ الْخَلْقِ ) » تا آخر آنچه مذكور شد . يعنى : آن جماعت كه پيشوايان ضلالت‌اند و در دنيا بر اهل بيت عليهم السلام غالب شده‌اند ، در دولت خود به معصيت خداى تعالى و معصيت رسول صلى الله عليه و آله عمل مىكنند از براى آن كه عذاب الهى بر ايشان ، ثابت و لازم شود ، و تمام شود « 1 » امر الهى كه ايشان را براى آن خلق كرده ، كه آن كفر است ؛ يعنى كفرى كه در علم الهى بود ، ظاهر شود . و در اين صورت ، لفظ « هذا » در كلام گذشته ، اشاره به شناختن ائمّهء معصومين عليهم السلام و بطلان ائمّهء جور خواهد بود . و بعد از لفظ « فإن سَرَّكُم » ، كلامى است كه در آخر ، مذكور مىشود ، به اين نحو كه فرموده : « أنْ تَكونُوا مَعَ نَبِىِّ اللَّهِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله وَالرُّسُلِ مِنْ قَبْلِهِ فَتَدَبَّروا ما قَصَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فِى كِتَابِهِ الْكَرِيمِ مِمَّا ابْتَلَى بِهِ أنْبِياءُ وَ أتْباعَهُمْ مِنَ الْمُؤْمِنينَ ، ثُمَّ سَلَوُا اللَّهَ تَعالى أنْ يُعْطِيَكُمُ الصَّبْرَ عَلَى الْبَلَاءِ » تا آخر كلامى كه در آخر ، مذكور است ؛ يعنى : اگر شما را اين معنى مسرور مىسازد كه با حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله و انبياى سابق عليهم السلام باشيد ، فكر كنيد در حكاياتى كه خداى تعالى در قرآن مجيد ، ذكر « 2 » كرده از مبتلا شدن پيغمبران و اتباع ايشان از مؤمنان . بعد از آن ، از خداى تعالى سؤال كنيد كه شما را صبر بر بلا عطا كند . و شكّى نيست كه ترتيب كلام به اين طريق ، مناسب‌تر و معنى كلام ، ظاهرتر است . و گمان اين حقير آن است كه اوراق منتسخ « 3 » ، از هم پاشيده بود « 4 » و در جمع كردن ، اشتباهى شده . و در دو سه موضع ديگر كه در ترتيبْ اختلاف هست ، إن شاء اللَّه تعالى ، اشاره مىكنيم و در زياده و كم ، ميان نسخه‌ها اختلافى نيست و همه متّفق‌اند .

--> ( 1 ) . ب : - « تمام شود » . ( 2 ) . ب و ج : « ياد » . ( 3 ) . منتسخ : يعنى نسخه‌اى كه نسخه از روى آن استنساخ ( نوشته ) شده است . ( 4 ) . الف : - « بود » .