مسلمانان نرسد . در جايى كه اين شرايط متحقّق نباشد ، انكار قلبى كه عبارت از بغض فى اللَّه است و اقلّ مراتب امر به معروف و نهى از منكر است ، ساقط نمىشود . و بعضى احاديث در اين باب ، إن شاءاللَّه تعالى ، مذكور مىشود . و ميانهء علما ، خلاف است در آن كه امر به معروف و نهى از منكر ، واجب عينى است يا واجب كفايى ؛ يعنى هر گاه جمعى ببينند كه مردى مرتكب معصيتى است ( مثل شُرب خمر ) و بعضى از ايشانْ مشغول شوند به آن كه او را از آن معصيت ، باز دارند ، به گفتهء هر يك از ايشان ، آن مرد ترك نمايد ، آيا بر ديگران لازم است كه با او در نهى ، موافقت نمايند و تا مشخّص نشود كه آن مرد ، ترك آن معصيت كرده ، به جايى نروند يا لازم نيست ؟ و در آن خلاف « 1 » نيست كه اگر به گفتهء يك كس ترك نكند ، بر ديگران لازم است اعانت و موافقت نمودن ، و همچنين شكّى نيست در آن كه هرگاه همگى ترك نهى از آن معصيت نمايند ، همه معاقب خواهند بود . و احاديث در باب امر به معروف و نهى از منكر ، بسيار است . از آن جمله ، روايت كرده است محمّد بن يعقوب كلينى رضى الله عنه از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه : خداى ، دشمن مىدارد ضعيفى را كه دين نداشته باشد . پس از آن حضرت پرسيدند كه : كدام است مؤمنى كه دين ندارد ؟ فرمود : آن كه نهى از منكر نمىكند . « 2 » و از آن حضرت ، روايت كرده كه مردى از قبيلهء خثعم به خدمت حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : يا رسول اللَّه ! افضل اعمال اسلام ، كدام است ؟ فرمود : ايمان به خداى - عزَّ و جلَّ - گفت : بعد از آن ، چه چيز افضل است ؟ فرمود : صِلهء رحِم . گفت : بعد از آن ؟ فرمود : امر به معروف و نهى از منكر . گفت : كدام يك از اعمال ، دشمن‌تر است نزد خداى تعالى ؟ فرمود : شرك به خداى تعالى . گفت : بعد از آن ؟ فرمود : قطعِ رحِم . گفت : بعد از آن ؟ فرمود : امر به منكر و نهى از معروف . « 3 » و از آن حضرت ، روايت كرده كه فرمود : خداى - عزَّ و جلَّ - دو فرشته را فرستاد از براى آن كه شهرى را سرنگون كنند . چون به آن شهر رسيدند ، مردى را ديدند كه دعا و تضرّع به جناب اقدس الهى مىكند . يكى از آن دو مَلَك به آن ديگرى گفت كه : مىبينى اين مرد را كه دعا مىكند ؟ آن مَلَك گفت كه : خداى تعالى ، امرى مقرّر فرموده و من ، آنچه فرموده ، به جاى مىآورم . مَلَك اوّل گفت : من تا به سوى خداى - عزَّ و جلَّ - مراجعت نكنم ، كارى نمىكنم . پس مراجعت نموده ، گفت :

--> ( 1 ) . ج : « خلافى » . ( 2 ) . الكافى ، ج 5 ، ص 59 ، ح 15 . ( 3 ) . همان ، ص 58 ، ح 9 .