تقدير آن كه قابليت تخصيص داشته باشد ، نفعى به حال غناشنوندگان در شنيدن اشعار و اذكار كه به انواع نغمات ، مىخوانند و مىشنوند ، نمىكند ، با آن كه حديث اوّل و سوم از اين سه حديث ، راوى هر دو ، سهل بن زياد است و ضعفِ حال او مشهور است و علماى رجال ذكر كرده‌اند كه او ، فاسد المذهب و فاسد الروايه و در نهايتِ ضعف بود و احمد بن محمّد بن عيسى ، او را از قم ، اخراج فرمود و شهادت مىداد به آن كه او دروغ‌گو و غالى است و اظهارِ بيزارى از او مىكرد و مردم را نهى مىكرد از شنيدن حديث از او و روايت كردن احاديثِ او . و ذكر كرده‌اند كه او بر مجاهيل ، اعتماد مىنمود و مراسيل ، روايت مىكرد . « 1 » و حديث اوّل را سهل بن زياد ، از محمّد بن الحسن بن شمّون ، روايت كرده و علماى رجال ، ذكر كرده‌اند كه او ، ضعيف بود و فاسد المذهب و غالى و واقفى ، و احاديثى كه روايت كرده و كتبى كه تصنيف كرده ، نگاه به آنها نمىبايد كرد . « 2 » و محمّد بن الحسن بن شمّون ، از على بن محمّد نوفلى روايت كرده ، و او مجهول است . و حديث سوم ، با وجود آن كه به سهل بن زياد ضعيف است ، مرسل هم هست . و حديث دوم ، يكى از رواتش على بن معبد است - و او مجهول است - ، و ديگرى ، عبد اللَّه بن القاسم است و او ، كذّاب و غالى و متروك الحديث است و بعضى ، دو شخص موسوم به عبد اللَّه بن القاسم ذكر كرده‌اند ، هر دو كذّاب و غالى و ضعيف . « 3 » و احاديثى كه رواتش چنين مردم باشند ، با وجود مخالفت قرآن و اجماع و موافقت مذهب عامّه ، ظاهراً كه بر نقيض مطلب ، دلالتشان بيش از مدّعاست . [ ب : روايات دالّ بر جواز غنا و توجيه آنها ] و از جملهء آنچه به آن مستند مىشوند ، احاديثى است كه خصوصيت به قرائت قرآن ندارد ، چنانچه كلينى رحمه الله از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده‌اند كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه : خداى به امّت من ، كمتر از سه چيز نداده : صوت خوب و آواز خوب و قوّهء حافظه . « 4 » و از آن حضرت ، روايت كرده كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود كه : از جملهء بهترين جمال‌ها ، موى

--> ( 1 ) . خلاصة الأقوال ، ص 357 . ( 2 ) . همان ، ص 396 . ( 3 ) . رجال النجاشى ، ص 266 ، ش 593 و 594 ؛ خلاصة الأقوال ، ص 372 و 373 . ( 4 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 615 ، ح 7 .