است و عطف « حوض مورود » بر « منهل مشهود » عطف تفسيرى است . « حتّى اتاه اليقين » و مراد به يقين مرگ است ، و به اين تفسير كرده‌اند قول خداى تعالى را آنجا كه مىفرمايد : وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ « 1 » معنى آيه - و اللَّه أعلم - آنكه : « عبادت كن پروردگار خود را تا زمانى كه دريابد ترا يقين » كه عبارت از مرگ است . « و تراجمة وحيك » تراجمة - به تاء دو نقطهء فوقانيّه و راء مهمله پيش از الف و جيم مكسوره و ميم قبل از هاء - جمع ترجمان است كه مراد از آن مترجم باشد ، يعنى مفسّر زبانى به زبان ديگر . « و جعله لباسا و سكنا » مراد به لباس ، غطاء كه عبارت از پوشيده شدن است از جهت آنكه شب مىپوشد و مستور مىگرداند به ظلمت خود جهان را . و آيهء وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً « 2 » را همين تفسير كرده‌اند . و و تفسير سكن در دعاى ساعت پنجم ذكر يافت « 3 » . « و جعل اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ » تعيين گردانيده است شب و روز را دو علامت كه دلالت دارند بر كمال قدرت او . « عصمة امرى » به كسر عين بىنقطه و سكون صاد بىنقطه - به معنى وقاية و حفظ است ، يعنى اصلاح كن دين مرا آن دينى كه حافظ من است از شقاوت مخلّده . « و اجعل الحياة زيادة لى من كلّ خير » يعنى بگردان حيات را براى من سبب ازدياد هر نوعى از انواع خيرات و نيكوئىها . « اللّهمّ انّى و هذا اللّيل و النّهار خلقان » أى مخلوقان ، و چون شب و روز عبارت از مقدار يك دورهء آفتاب است بر دور فلك ، خلقان كه تثنيه است خبر از اسم انّ واقع مىتواند شد ، يعنى من و اين دورهء شب و روز دو خلقيم از جمله خلق‌هاى تو . و مىتواند بود كه خبر از اسم انّ محذوف واقع شود ، و بر اين تقدير از قبيل عطف جمله بر جمله خواهد بود ، و تقدير كلام چنين باشد كه : انّى خلقك و هذا اللّيل

--> ( 1 ) سورهء حجر : 15 - آيهء 99 . ( 2 ) سورهء نبأ : 78 - آيهء 10 . ( 3 ) ص 267 .