گفت پيغمبر كه عيناى تنام * لا ينام القلب عن رب الانام چشم تو بيدار و دل رفته به خواب * چشم من خفته دلم در فتح باب هم نشينت من نىام سايهء من است * برتر از انديشه‌ها پايهء من است زان كه من ز انديشه‌ها بگذشته‌ام * خارج از انديشه پويان گشته‌ام حاكم انديشه‌ام محكوم نى * ز آنكه بنّا حاكم آمد بر بنا جمله خلقان سخرهء انديشه‌اند * زين سبب خسته دل و غم پيشه‌اند من چو مرغ اوجم انديشه مگس * كى بود بر من مگس را دسترس چون ملايم گيرد از سفلى صفات * برپرم هم چون طيور الصافات « 1 » براى كسب اين پيروزى بر قوّهء خيال كه امكان‌پذير است ، چون : « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها . . . » « 2 » . خدا هيچ كس را جز به اندازهء توانايىاش تكليف نمىكند . انسان بايد در حد گنجايش در عبادات ، اساس توجهش به خدا باشد . رياضت كشان از راه‌هاى ديگر وارد مىشوند و حداكثر اين است كه از راه مُهمل گذاشتن زندگى و ستم بر بدن ، اندكى به آن دست مىيابند ولى اسلام از راه عبادت بدون اينكه نيازى به آن كارهاى ناروا باشد اين نتيجه را تأمين مىكند . توجه دل به خدا و تذكر اينكه در برابر رب الارباب و خالق و مدبّر كل قرار گرفته است ، زمينهء تجمع خاطر و تمركز ذهن را فراهم مىكند . ابن سينا مىگويد : « العِبادَةُ عِنْدَ العارِفِ رِيَاضَةٌ مَا لِهِمَمِهِ وَقُوى نَفسِهِ المُتَوهَّمَةَ والمُتَخَيَّلِةِ لِيَجرّها بالتَّعويد عن جَنابِ الغُرورِ إلى جَنابِ الحَقِّ فتصيرُ مسالَمَةً للسرِّ الباطِنِ

--> ( 1 ) - مولوى ، مثنوى معنوى ، دفتر دوم . ( 2 ) - بقره ( 2 ) : 286 .