و غايت آن‌ها و تخم عقول و نفوس و ميوهء درخت افلاك و آنچه در آن‌ها از انوار معقول و محسوس است مىباشد « 1 » . پس اكنون ارادهء آن داريم كه براى تو مراتب عالم انسان و اسماى او را شرح و توضيح دهيم و بيان كنيم كه روح انسانى و عقل آخرين الهى در مرتبه و قرب و نزديكى نزد خداوند در قوس صعود و بازگشت ، برابر روح اعظم و عقل اوّل قرآنى در عالم آغاز و قوس نزول است و سلطنت و غلبهء او روز رستاخيز و روز عمل همانند سلطنت روح اعظم در روز ازل است ، يعنى از جهت شمول و فراگيرى هر يك از آن دو بر تمام مراتب موجودات ، بلكه عقل اول و روح آخرين همان حقيقت محمّديه است كه يك ذات در دو مرتبه ظاهر و جلوه نموده ، يك بار در برگشت به خلق ، براى به كمال رسانيدن خلايق و بار ديگر در روى آوردن به حق تعالى براى شفاعت آنان . چنانچه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : نخستين آفرينش حق ، نور من بود « 2 » . و فرمود : اوّل چيزى كه خداوند آفريد عقل بود ، به او فرمود : پيش بيا ؟ رو كرد ، سپس فرمود : برگرد ؟ برگشت ، فرمود : به عزت و بزرگى خود سوگند كه آفريده‌اى بزرگوارتر از تو نيافريدم ، به واسطهء تو عطا و بخشش مىكنم و به واسطهء تو مىگيرم و به واسطهء تو پاداش و به واسطهء تو عقاب و شكنجه مىنمايم « 3 » .

--> ( 1 ) - عوالى اللآلى : 4 / 99 ، حديث 140 ؛ بحار الأنوار : 1 / 97 ، باب 2 ، حديث 7 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 1 / 97 ، باب 2 ، حديث 7 ؛ عوالى اللآلى : 4 / 99 . ( 3 ) - الكافى : 1 / 10 ، كتاب العقل والجهل ، حديث 1 ؛ عوالى اللآلى : 4 / 99 ، حديث 142 ؛ بحار الأنوار : 1 / 97 ، باب 2 ، حديث 9 .