و نرمى و بيهوده‌گويى او خاموشى و برترى خواستن و گردنكشى او تسليم بودن و از هر گزندى پاك شدن و جز اين‌ها از فضائل ديگرى كه نتيجه و اثر حج است . دورنمايى از حقيقت عبادات انسان جامع همهء استعدادهاست ، قواى روحانى و ملكوتى در حدى كه انسان را به عالىترين مدارج كمال برساند ، در انسان قرار داده شده ، ظرف رسيدن به كمالات و حقايق براى فرزندان آدم دنياست و دنيا مقتضاى جسم داشتن و تبعات جسم از قبيل غريزهء خوردن ، آشاميدن و شهوت است . اگر راه شكم و شهوت بدون حد و مرز باز باشد ، انسان به تدريج محكوم اين دو برنامه شده و از وجود او درّنده‌اى غير قابل تصور ساخته خواهد شد . راه جلوگيرى از تجاوزات شكم و شهوت كه ملت‌هايى را به غرقاب هلاكت انداخته فقط و فقط عبادت است ، آن هم عبادتى كه وحى آن را براى آدمى تنظيم كرده باشد . بندگان واقعى چراغ زندگى و گل گلستان حيات و گوهر گرانبهاى صدف آفرينش هستند . يكى از بينايان راه دربارهء عبادت نظر متينى دارد كه مىخوانيد : بدان كه مقصود اصلى از آفرينش انسان ، معرفت خداوند متعال و رسيدن به دوستى او و مأنوس شدن به حضرت اوست . رسيدن به اين مقام موقوف است بر صفاى نفس و تجرد آن ، هراندازه كه صفاى نفس بيشتر و وارستگى آن شديدتر باشد ، انس و علاقهء آن نسبت به خداوند متعال افزون‌تر خواهد بود . بديهى است كه صفاى نفس و تجرد آن منوط است به پيراستگى از شهوت‌هاى