و احتياجى تنزيه مىكنند ، هم چنان كه فرمود : [ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ ] « 1 » . و هيچ چيزى نيست مگر اين كه همراه با ستايش ، تسبيح او مىگويد . پس اين دسته از مردم در معرفت اشيا ، از راهى سلوك مىكنند كه پروردگارشان بدان راهنمايى كرده و نشانشان داده و آن راه اين است كه هر چيزى را آيه و علامت صفات جمال و جلال او مىدانند و براى هيچ موجودى نفسيت و اصالت و استقلال نمىبينند و به اين نظر به موجودات مىنگرند كه آيينه‌هايى هستند كه با حسن خود حسن ماوراى خود را كه حسنى لا يتناهى است جلوه‌گر مىسازند و با فقر و حاجت خود ، غناى مطلقى را كه محيط به آن هاست نشان مىدهند و با ذلت و مسكنتى كه دارند ، عزت و كبرياى ما فوق خود را حكايت مىكنند . و پر معلوم است كه آن دسته از مردم كه نظرشان به عالم هستى ، چنين نظرى باشد خيلى زود نفوسشان مجذوب ساحت عزت و عظمت الهى گشته و محبت به او آن چنان بر دل‌هاشان احاطه پيدا مىكند كه هر چيز ديگرى و حتى خود آنان را از يادشان مىبرد و رسم و آثار هوا و هوس و اميال نفسانى را ، به كلى از صفحهء دل‌هاشان محو مىكند و دل‌هاشان را به دل‌هايى سليم مبدل مىسازد كه جز خداى عز اسمه ، چيز ديگرى در آن نباشد ، هم چنان كه فرموده : [ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ] « 2 » . ولى آنان كه ايمان آورده‌اند ، محبت و عشقشان به خدا بيشتر و قوىتر است . و لذا اين طبقه ، دو طريق اول را كه يكى طريق خوف و ديگرى طريق رجاء

--> ( 1 ) - اسرا ( 17 ) : 44 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) : 165 .