شناخت قلب و حقيقت و صفاتش از مسائلى است كه اكثر مردم بىاطلاعند و امامان بزرگوار ما در اين مسئلهء مهم جز به كنايه و اشاره برنامه‌اى بيان نكرده‌اند . بهتر اين است كه ما وقت خود را صرف شناخت ذات آن نكنيم بلكه به نظر ائمهء طاهرين عليهم السلام در مقام اطلاع بر علل صلاح و فساد قلب و درجات و دركات آن برآئيم و در مقام تكميل اين مخلوق عجيب و كمال و رشد اين لطيفهء ربانى برآمده و اين عضو پرقدر را از آثار شيطانى پاك كرده و به اخلاق ملكوتى و روحانى بياراييم تا با تصفيه اين عضو از رذايل و آراستنش به فضايل آمادهء حركت به سوى برترين مدارج كمال گرديم و اين آيينه را براى افاضهء معارف الهيه از طرف حق ، از گرد و غبار گناه و فساد پاك كنيم . و اين داستان احتياج به شناخت ذات و حقيقت قلب ندارد ، اگر حركت به سوى مدارج كمال نيازى به شناخت ذات اين عضو داشت امامان عليهم السلام و مواليان ما بيان مىكردند . گروهى از محقّقين گفته‌اند : شرافت و فضيلت انسان به قلب است . استعداد قلب براى شناخت حق سبب برترى انسان بر ساير مخلوقات است . افتخار و كمال و جمال انسان در دنيا بسته به صلاح اين عضو و توشه و وسيلهء نجات آدمى در آخرت ، قلب نورانى اوست . كسب معرفت اللّه در شأن قلب است و ساير جوارح از رسيدن به اين فضيلت محرومند . قلب ، عامل باللّه و عامل للّه و ساعى إلى اللّه و متقرّب به سوى اوست . ساير جوارح در راه خدمت به او هستند و براى قلب به منزلهء ابزار كار و اسباب فعاليّتند . قلب ، زمانى كه غرق در ياد خدا گشت و از حكومت غير حق سالم ماند ، عضوى مقبول است و به هنگام دورى از حق ، وغفلت از دوست ، مخلوقى