مىدهم . نزديك به سى و چند بار قرآن مجيد در آياتى بس مهم ، مسئلهء عفو حضرت حق را از تائب مطرح كرده است . نزديك به دويست و سى و دوبار توجّه به مسئلهء غفران و مغفرت در آيات كريمهء كتاب حق داده شده است . و قريب به دويست و هفتاد و شش بار به مسئلهء با عظمت رحمت ، در كتاب الهى اشاره شده است . اين همه سند ، آن هم در قرآن ، شديدترين دلخوشى را براى بازگشت گنهكار به حضرت حق ، و جدا شدن از معاصى ظاهرى و باطنى مىدهد . با اين حساب به قول حضرت سجّاد عليه السلام در مناجات تائبين ، براى گناهكار در مسئلهء توبه چه عذرى باقى مىماند ؟ فَما عُذْرُ مَنْ اغْفَلَ دُخُولَ الْبابِ بَعْدَ فَتْحِهِ ؟ « 1 » پس عذر آن كه ورود به حضرت تو را بعد از باز شدن اين در ، از دست نهاده چه خواهد بود ؟ ! توجّه به گناه و اين‌كه قدم گذاشتن در دايرهء انحراف ، ستم بر نفس و ظلم به حقوق حق ، و رعايت ننمودن جانب مردم است ، و داراى آثار خطرناك و مهلكى در دنيا و آخرت است و رسوايى امروز و فردايش بسيار سنگين و غير قابل تحمّل است ، و گناه جز هدر دادن عمر و خود را ظرف زبالهء شيطان قرار دادن چيزى نيست ، طوفان اندوه و ندامت و حسرت و پشيمانى را در فضاى قلب برمىانگيزد ، و لازمهء اين حسرت و اندوه و شرم و حيا را كه عزم بر ترك و جزم بر خوددارى از گناه در آينده است ، به دنبال مىآورد . پشيمان از گناه بايد به اين معنى دقّت كند كه گناهان گذشتهء او از چه نوع گناه بوده است ؟ اگر گناه او عبارت از ترك واجبات الهى و انجام محرّمات شرعيّه بوده توبه‌اش به

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 91 / 142 ، باب 32 ، المناجاة الخمس عشرة ، مناجاة الاولى مناجاة التائبين .