اين است كه قضاى واجبات از دست رفته را از قبيل نماز ، روزه ، حج ، خمس ، زكات به جاى آورد ، و محرمات الهيه را از قبيل زنا ، شراب ، قمار ، دروغ ، تهمت ، غيبت ، بخل ، حسد ، كينه و . . . ترك كند . اگر گناه او در رابطه با حقوق مردم و اموال ديگران بوده از قبيل ربا ، رشوه ، غصب مال يتيم ، حق مظلوم ، تقلّب و حيله در كسب ، سرقت ، لازم است حق هر كسى را به هر صورت جزء اموال خود آورده به او برگرداند و خلاصه خود را از حقوق حق و حقوق خلق پاك كرده و نسبت به آينده در انجام واجبات و ترك محرّمات و حفظ حقوق مردم در هر زمينه بكوشد تا مورد قبول حضرت محبوب واقع شود ، و از عذاب وجدان ، و آتش جهنّم برهد ، و استحقاق رضايت و رضوان الهى را پيدا كند . توبهء جامع در كلام حضرت امير عليه السلام توبهء جامع و كامل در روايتى از امير المؤمنين عليه السلام دربارهء توبه فرموده است : شخصى در حضور آن حضرت گفت : اسْتَغْفِرُ اللَّهَ حضرت فرمود : مادرت به عزايت گريه كند ، آيا مىدانى استغفار چيست ؟ استغفار درجهء بلند مقامان و صدرنشينان عالم اعلى است و تحقّق آن به شش چيز است : 1 - پشيمانى و حسرت نسبت به گذشته . 2 - عزم بر ترك گناه براى هميشه . 3 - ادا كردن حقوق مردم به طورى كه هنگام مرگ خدا را ملاقات كند در حالى كه حق كسى بر عهده‌اش نباشد . 4 - تدارك كردن واجبات ضايع شده . 5 - آب كردن گوشتى كه از حرام و لذّات حرام بر بدن روئيده و آوردن گوشت تازه در مدار توبه . 6 - چشاندن زحمت عبادت بر بدن ، در مقابل آنهمه خوشى و لذّتى كه از گناه