ملكوتيّه و واقعيّت‌هاى عرشيّه است به دنيا مىآورد . اگر اين كودك سالم و اين موجود آراسته به فطرت توحيدى و پيراسته از آلودگىهاى روانى در دامن پدر و مادرى مؤدّب به آداب انسانيّت ، يا جامعه‌اى سالم ، يا مدرسه‌اى واجد شرايط ، يا كارگاهى از هر جهت صحيح قرار بگيرد ، مؤدّب به آداب مىشود ، و انسانى جامع و با فضليت به بار مىآيد . ولى با كمال تأسّف ، بيشتر كودكان به خانه‌اى قدم مىگذارند كه آثار تربيت الهى و انسانى در آن خانهء كم است ، يا اگر باشد قدرت مقابله با محيط خراب اجتماع را ندارد ، كودك از خانه سالم خارج مىشود ، ولى در دامن آلودگىهاى بيرون مىافتد و دچار انحرافات اخلاقى و عملى مىشود ، گرچه هيچ يك از عوامل انحراف ، عذرى براى او در پيشگاه حق و انسانيّت ايجاد نمىكند ، چون با قدرت اختيار و عقل و وجدان مىتواند دست به دامن اولياى الهى برساند و خود را از مهالك حفظ كند . در هر زمانى و تحت هر شرايطى مىتوان از انبياى الهى و از مسائل ملكوتى و از مردان راه حق خبر گرفت ، اين طور نيست كه باب هدايت به تمام معنى به روى انسان بسته باشد . حضرت على عليه السلام در زمينهء عدم معذوريت انسان به خاطر گناه و معصيت در پيشگاه الهى در دعاى كميل عرضه مىدارد : فَلَكَ الْحُجَّةُ عَلَىَّ فِى جَميعِ ذلِكَ وَ لا حُجَّةَ لى فِيما جَرى عَلَىَّ فيهِ قَضاءُكَ ، وَ الْزَمَنى حُكْمُكَ وَ بَلاءُكَ . « 1 » الهى ! در تمام امورى كه راه مخالفت با تو را پيمودم تو را بر من حجّت است و مرا بر آنچه بر من از گناه رفته است و حكم و امتحان و آزمايش تو مرا بر

--> ( 1 ) - مصباح المتهجّد : 844 ، دعاى كميل ؛ إقبال الأعمال : 706 .