بر اساس يك سلسله از حكمت‌ها و آثارى است كه در اثر برخى مسائل طبيعى و يا بشرى در نظم امور رخ مىدهد و مسير تكامل را دگرگون مىكند ، ولى هميشه راه بازگشت به اصل خلقت و فطرت باز است . يعنى در فطرت موجودات ، نيروى كششى وجود دارد كه او را به سوى حالت اوّليه باز مىگرداند و همواره در گيتى ، نيروى گريز از انحراف و تمركز در سلامت و درستى برقرار است . و اين نكته‌ها نشان از حضور عدالت گستردهء خداوندى دارد ؛ و با اين حال رحمت او بر غضبش چيرگى دارد و مغفرت او همه جان‌ها را در برمىگيرد . به معناى ديگر : عدل پروردگار در كنار فضل او قرار مىگيرد و حق او در همسايگى عفو آرميده است . پس به هر بيانى فضل و رحمت و احسان و عفو او بر همهء امور مقدّم است . و خداوند متعال بارها در قرآن مجيد به برترى تفضّل و رحمت خويش اشاره فرموده است : يأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَاتَتَّبِعُواْ خُطُوَ تِ الشَّيْطنِ وَ مَن يَتَّبِعْ خُطُوَ تِ الشَّيْطنِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَآءِ وَ الْمُنكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مّنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَ لكِنَّ اللَّهَ يُزَكّى مَن يَشَآءُ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ » « 1 » اى مؤمنان ! از گام‌هاى شيطان پيروى نكنيد ؛ و هر كه از گام‌هاى شيطان پيروى كند [ هلاك مىشود ] زيرا شيطان به كار بسيار زشت و عمل ناپسند فرمان مىدهد ؛ و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود ، هرگز احدى از شما [ از عقايد باطل و اعمال و اخلاق ناپسند ] پاك نمىشد ، ولى خدا هر كه را بخواهد پاك مىكند ؛ و خدا شنوا و داناست . بنابر بيان حق تعالى آمرزش و پاكى محصول رحمت و فضل الهى است كه در

--> ( 1 ) - نور ( 24 ) : 21 .