لا مُصيبَةَ اعْظَمُ مِنَ الْجَهْلِ . « 1 » مصيبتى بزرگتر از نادانى وجود ندارد . و نيز آن حضرت فرمود : لا عَدُوَّ اضَرُّ مِنَ الْجَهْلِ . « 2 » دشمنى ضرر زننده‌تر از جهل نيست . حضرت هادى عليه السلام مىفرمايد : الْجَهْلُ وَ الْبُخْلُ اذَمُّ الاْخْلاقِ . « 3 » نادانى و بخل از بدترين موارد اخلاق است . امام على عليه السلام مىفرمايد : لا يَرى الْجاهِلُ الَّا مُفْرِطاً اوْ مُفَرِّطاً . « 4 » جاهل در تمام امورش يا افراطى است يا تفريطى . ( يا كارش جلوتر از دستورهاى اسلام ، يا مادون دستورهاى اسلام است . در افراطش گناهكار و در تفريطش نيز معصيت كار است ) . تفسيرى از هواى نفس در قرآن از جمله دشمنان انسان هواى نفس است . هوا عبارت است از امواجى كه از جوشش غرايز حيوانى سر مىكشد و فضاى درون را تيره و تار مىكند ، و عوامل و وسايل درك و دريافت حقيقت را فلج

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 1 / 94 ، باب 1 ، حديث 34 ؛ الاختصاص : 246 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 1 / 95 ، باب 1 ، حديث 45 ؛ مستدرك الوسائل : 11 / 206 ، باب 8 ، حديث 12751 . ( 3 ) - بحار الأنوار : 1 / 94 ، باب 1 ، حديث 36 . ( 4 ) - بحار الأنوار : 1 / 159 ، باب 4 ، حديث 34 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 18 / 216 ، حديث 68 .