دارد ، آن عاملى كه در انسان ايجاد وسوسه و انحراف مىكند وجودش در نظام آفرينش بركت است . شيطان جز در حدّ دعوت سمتى ندارد ، در مقابل شيطان فطرت و عقل ، انسان را به فضيلت دعوت مىكند . براى تكميل اين دعوت ، انبيايى هم مبعوث شده‌اند كه آن فطرت را شكوفا و آن عقل را كامل كنند . سود و زيانِ انسان را روشن و راه و چاه را براى او مقرر سازند . اين انسان در بين دو راه قرار گرفته ، و دو عامل او را به سير در اين دو راه كه يكى راه راست و يكى بيراهه است دعوت مىكند ، و اوست كه در بين اين دو راه ايستاده و مسؤول است . در اين جا انبيا او را هدايت مىكنند ، و عقل هم رهبرى او را برعهده مىگيرد ، اگر او حرف عقل ، نداى فطرت ، رهبرى دل و پيامِ پيام آوران الهى را شنيد ، آن لذت‌هاى زودگذر را رها كرد و در مسير فضيلت افتاد و قدم برداشت ، گذشته از آن كه پاداش الهى در جهان حساب و قيامت نصيبش مىشود ، بعلاوه الطاف الهى نيز نصيبش خواهد شد ، يعنى براى او امكانات سعادت بيشتر فراهم مىشود ، لذت وارستگى را بهتر مىچشد ، علاقه به كمال را بهتر احساس مىكند و دلبستگى به تقوا در او بيشتر مىشود و . . . ولى اگر با سوء اختيارِ خود ، نه به نداى دل و فطرت از درون جواب دهد ، و نه به پيام انبيا از بيرون اعتنا كند ، نه بينديشد كه مصلحت در چيست ، بلكه شتابزده به دنبال شهوت يا غضب بيراهه رود ، تا آن جا كه زمان مهلت است او را مهلت مىدهند ، تا جايى كه ديگر قابل الطاف الهى نباشد ، در اين صورت شيطان را بر او مسلّط مىكنند تا بيشتر در او ايجاد وسوسه كند ، زشتىها را براى او زيبا جلوه دهد ، و خوبىها را براى او بد بنمايد و مانند آن .