اسلام دارد مىنويسد : « دين حق سرانجام جهان را فرا مىگيرد ؛ و عاقبت ، از آن پرهيزگارى است ؛ زيرا نوع انسانى به موجب فطرتى كه در او به وديعه سپرده شده است در پى تحصيل سعادت حقيقى خويشتن است و سعادت واقعى او در اين است كه زندگى جسم و جان او هر دو تأمين شود و از دنيا و آخرتش هر دو بهره‌مند گردد و اين همان اسلام و آيين توحيد است . و اما انحرافاتى كه در حركت انسان به سوى هدفش و صعود او به اوج كمالش پيش مىآيد . اين در حقيقت ناشى از خطا و اشتباه در تطبيق است ؛ نه اين كه فطرت باطل باشد . و هدفى كه دستگاه آفرينش دنبال مىكند دير يا زود به ناچار تحقق پيدا خواهد كرد . . . » « 1 » امام صادق عليه السلام تفاوت ارادهء خداوند و حرف مردم در عاقبت انسان را ، چنين بيان مىكند : يُسْلَكُ بالسَّعِيدِ طَرِيقَ الأَشْقياءِ حَتَّى يَقُولَ النَّاسُ : ما أَشْبَهَهُ بِهِم ، بَلْ هُوَ مِنْهُم ! ثُمَّ يَتَدارَكُهُ السَّعَادَةُ . وَ قَدْ يُسْلَكُ بِالشَّقِىِّ طَريقَ السُّعَداءِ حَتَّى يَقولَ النَّاس ما أَشْبَهَهُ بِهِم بَلْ هُوَ مِنْهُم ! ثُمَّ يَتَدارَكُهُ الشَّقاءُ . إِنَّ مَنْ عَلِمَهُ اللَّهُ تَعالى سَعِيداً وَ إِنْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيا إِلَّا فُواقُ ناقَةٍ خَتَمَ لَهُ بِالسَّعادَةِ . « 2 » گاه انسان خوشبخت راه زيانكاران را مىپيمايد چندان كه مردم مىگويند چقدر او شبيه نگون‌بختان است بلكه يكى از آنان است . امّا سرانجام خوشبختى به سراغش مىآيد و گاه انسان بدبخت راه سعادتمندان را مىپيمايد تا آن جا كه مردم مىگويند : چقدر شبيه رستگاران است بلكه از آنان است . امّا سرانجام بدبختى او فرا مىرسد . كسى كه علم خدا بر

--> ( 1 ) - تفسير الميزان : 4 / 131 - 132 . ( 2 ) - الكافى : 1 / 154 ، حديث 3 ؛ بحار الأنوار : 5 / 159 ، باب 6 ، حديث 15 .