وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا » « 1 » و هر كس از هدايت من [ كه سبب ياد نمودن از من در همهء امور است ] روى بگرداند ، براى او زندگى تنگ [ و سختى ] خواهد بود . ضنك به معنى سختى و تنگى است كه در اثر فشار و شدت مسائل گوناگون انسانى و طبيعى صورت مىگيرد . اين فشار زندگى تنها به خاطر درآمد اندك و فقر نيست ، بلكه در اثر بخل و حرص و آرزوهاى دراز آدمى ، عرصه را بر او تنگ مىكند و ديگر علاقه‌اى به ايثار و بخشش و لطف به ديگران ندارد . از مهمترين زمينه‌هاى بروز سختىهاى و فشارهاى مادى و معنوى روگردانى از ياد حق است . يادى كه مايهء آرامش و اطمينان جان و دل است و نبود آن سبب احساس اضطراب و ترس و افسردگى در روان مىگردد . هنگامى كه انسان مسؤوليتش را فراموش مىكند از ياد حق غافل مىشود و غرق در شهوات و حرص و طمع مىگردد ، زندگيش در تنگناى معنوى قرار مىگيرد ، نه عرفانى كه جانش را بسازد و نه اخلاقى كه او را در برابر طوفان شهوات آرام كند . در حقيقت تنگى روزگار بشر بيشتر به خاطر كمبودهاى معنوى است كه به خاطر عدم اطمينان به آينده و ترس از نابودى امكانات و وابستگى به جهان ماده است . و آن دل به حق سپرده ، از اين نگرانى در امان است . مضيقه زندگى در كلام علامه طباطبائى علّامه طباطبايى رحمه الله در شرح آيهء فوق ؛ دليل مضيقهء زندگى را چنين بيان مىفرمايد : « اين كه خداوند مىفرمايد : « زندگيش سخت شود » يعنى تنگنايى ؛ دليلش اين

--> ( 1 ) - طه ( 20 ) : 124 .