فعّاليّت‌ها و كوشش‌ها و زحمت‌ها و رفت و آمدهاى موجودات از هر صنفى و طبقه‌اى باعث مىشود كه ميدان هستى تجلّىگاه اسما و صفات و نور وجه حضرت ربّ العزّه شود . انسان كه بر بسيارى از موجودات برترى دارد ، به نحو قوىتر و گسترده‌تر مىتواند تجلّىگاه اوصاف و اسماى حضرت حق شود و اگر براى رسيدن به اين مقام از طريق كوشش مادى و معنوى نكوشد ، گناه غير قابل بخشش و معصيت غيرقابل جبران و خطاى بسيار عظيم مرتكب شده است و بدون شك به خود و به ملّت اسلام ظلم عظيم كرده و به افتادن مسلمين در كام هلاكت و دهان استعمار كمك نموده است . انسان بر اساس آيات و روايات ، با كار و كوشش صحيح مادّى و با عبادت و بندگى ، مظهر واقعيت‌هاى ملكوتى مىگردد و در صورت انحراف از اين راه كه صراط المستقيم حضرت حق است تبديل به شيطان و يا مظهر شيطان مىشود . حضرت الهى قمشه‌اى در قصيدهء نعمانيّه كه از قصايد پرمعناى ديوان اوست به اين حقيقت اقرار و اعتراف نموده است . خِرَد مرغ خوش الحان است و گيتى نغز بستانش * جهان را كرده شيرين كام شورانگيز دستانش چه بستانى زهر برگش روشن شعلهء طورى * چه دستانى كه هر حرف است وحى پور عمرانش زهر سويى خرامان سرو بالا ، ماه رخسارى * به هر كويى شتابان عاشقى در دام هجرانش به هر بزمى است خندان شاهدى تُرك سيه چشمى * شهيد عشق را در خون كشيده تير مژگانش