و ز ايشان سيّد ما گشته سالار * هم او اوّل هم او آخر در اين كار ( شيخ محمود شبسترى ) « و ز ايشان » يعنى از انبيا « سيّد ما » كه حضرت رسالت پناه محمّدى صلى الله عليه و آله است « گشته سالار » يعنى مقدّم و بزرگ و مقتداى خلايق از انبيا و غيرهم . و در اين محلّ ، سالار به مناسبت كاروان فرمود . « هم او اوّل هم او آخر در اين كار » يعنى در اين كار نبوّت . حقيقت محمدى و تقدّم انسان كامل بدان كه : « نبوّت » به معنى انبا است ؛ يعنى اخبار و « نبى » آن است كه از ذات و صفات و اسماى الهى خبر دهد از سر تحقيق و اخبار حقيقى . پس اهل تحقيق اوّلًا و بالذّات ، از آنِ عقل كلّ است كه مبعوث است به جهت انبا بى واسطه به جانب نفس كلّ و به واسطه به سوى نفوس جزئيّه . و هر نبى از انبيا ، از زمان آدم تا زمان خاتم ، مظهرى است از مظاهر نبوّت و روح اعظم كه عقل اوّل است ؛ پس نبوّت عقل اوّل دائمى ذاتى باشد و نبوّت مظاهر زايل عرضى و حقيقت محمّدى عقل اوّل است كه روح اعظم مىباشد كه : أوَّلُ ما خَلقَ اللَّهُ الْعَقْلُ . « 1 » اوّلين مخلوق خدا عقل است . أوَّلُ ما خَلقَ اللَّهُ نُورى . « 2 » اوّلين مخلوق خدا نور من [ پيغمبر صلى الله عليه و آله ] است . أوَّلُ ما خَلقَ اللَّهُ رُوحى . « 3 »

--> ( 1 ) - شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 18 / 185 ، ذيل حكمت 52 ؛ عوالى اللآلى : 4 / 99 ، حديث 141 . ( 2 ) - عوالى اللآلى : 4 / 99 ، حديث 140 ؛ بحار الأنوار : 1 / 97 ، باب 2 ، حديث 7 . ( 3 ) - بحار الأنوار : 54 / 309 ؛ شرح الاسماء الحسنى : 1 / 203 .