اگر چه انسان مظهر جامع اسم كلى « اللَّه » است وفى الحقيقه از جميع اسما وصفات الهى من حيث الجامعّية محظوظ است امّا انسان كامل كه انبيا و اوليا از باقى افراد انسانى از آن جهت به كمال ممتاز گشته‌اند كه به طريق تصفيه ، رجوع به مبدأ حاصل كرده‌اند و در پرتو تجلّى احديّت او ، هستى موهوم خويش فانى كرده باقى باللَّه شده‌اند و صفات جزئى ايشان عين صفات كلّى حق گشته است و در اين مرتبه بقاء باللَّه تفاوت مراتب كمال به حسب تحقّق و اتّصال به صفات الهى بسيار است ، بعضى متحقّق به اكثر صفات الهى شده‌اند و بعضى به اقّل و باز در اين اقّل و اكثر تفاوت بسيار است . و آن فرد كامل كه مستعدّ آن باشد كه به حسب حقيقت و معنى مظهر ذات و مجموع اسما و صفات اللَّه باشد و خواصّ و احكام اسم كلّى اللَّه به جزئيات و كليّات در او ظاهر مىشود و آن متحقّق به همهء صفات الهى مىگردد حضرت خاتم محمّدى است و باقى انبيا و تمامت اولياى الهى اگر چه مظهر اين اسم كلى اللَّه‌اند ، امّا هر يك مظهر اين اسم به بعضى صفاتند و مظهر تامّ اللَّه ، كه مجموع صفات در او بالفعل به ظهور پيوسته باشد حضرت سيّد كونين است ، پس نشأهء ختمى محمّدى من حيث الحقيقة و المعنى سابق بر جميع انبيا باشد كه : كُنْتُ نَبِيًّا و آدَمُ بَيْنَ الْماءِ و الطّينِ . « 1 » من نبى بودم در حالى كه حضرت آدم در بين آب و گل بود . و من حيث الصّورة ، متأخّر ؛ چه علّت غايى « اوّل الفكر آخر العمل » است « و نَحْنُ الْآخَرُونَ السّابِقُونَ » . « 2 » و از جهت اين تقّدم ذاتى كه بيانش بر سبيل اجمال گفته شد ، فرمود :

--> ( 1 ) - المناقب ، ابن شهر آشوب : 1 / 214 ؛ بحار الأنوار : 16 / 403 ، باب 12 ، حديث 1 . ( 2 ) - المناقب ، ابن شهر آشوب : 3 / 269 ؛ كشف الغمة : 1 / 11 .