ديدار مردم نيشابور با امام رضا ( ع ) و شنيدن حديث نابِ « سلسلة الذهب » كه اساسىترين پايهء ايمان به يگانگى خداوند متعال را ، پذيرش امامت خود - كه به معناى پذيرش امامت ساير امامان ( ع ) نيز هست - قرار داد ، مسلماً تأثير شگرفى در گسترش و تعميق تشيع در جان ايرانيان داشت . « 1 » - ولايت‌عهدى امام رضا ( ع ) : بدون ترديد بايد ولايت عهدى امام رضا ( ع ) را مهم‌ترين موضوع دوران زندگى آن حضرت به شمار آورد . مأمون به انگيزه‌هاى مختلف ، امام رضا ( ع ) را از مدينه به خراسان احضار كرد و در ابتدا ، اصل خلافت را به آن حضرت پيشنهاد كرد و چون آن حضرت نپذيرفت ، ولايت‌عهدى ايشان را مطرح كرد . آن حضرت با آن نيز مخالفت كرد ، ولى چون با تهديد مأمون رو به رو شد ، به ناچار با قرار دادن شرطهايى كه به خوبى گوياى مخالفت عملى آن حضرت با اين كار بود ولايت‌عهدى را پذيرفت . امام رضا ( ع ) ولايت‌عهدى را بدان شرط پذيرفت كه هيچ امر و نهى نكند ، هيچ فتوا و قضاوتى برعهده نگيرد ، هيچ كس را ولايت ندهد و از ولايتش بر كنار نكند و هيچ چيز را تغيير ندهد . روشن است كسى كه چنين شرطهايى نمايد ، ولايت‌عهدىاش معنا ندارد . « 2 » - انگيزه‌هاى مأمون از پيشنهاد ولايت‌عهدى به امام رضا ( ع ) : مورخان انگيزه‌هاى چندى را براى پيشنهاد ولايت‌عهدى مأمون به امام رضا ( ع ) بيان كرده‌اند كه مهم‌ترين آنها را ، گرايشات شيعى مأمون ، نذر وى مبنى بر اين‌كه چنانچه به حكومت رسيد آن را به صاحب اصلىاش برگرداند و به دليل سياست ملك‌دارى او دانسته‌اند كه احتمال آخر به حقيقت نزديكتر است . شواهد تاريخى و اوضاع سياسى آن عصر نيز اين ديدگاه را تأييد مىكند كه اين تصميم از روى صداقت و صميميت نبوده است و به دنبال اهداف ديگرى بود كه بخشى از آن را مىتوان در يكى از نامه‌هاى او به دست آورد . « 3 » مهم‌ترين انگيزه‌هاى مأمون از طرح پيشنهاد ولايت‌عهدى امام رضا ( ع ) به قرار زير هستند :

--> ( 1 ) . تاريخ اسلام در عصر امامت امام رضا و امام جواد ( ع ) ، ص 88 ؛ تاريخ تشيع ، ج 1 ، ص 272 به نقل از توحيد ، صدوق ، ص 25 و ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ، صدوق ، ص 22 . ( 2 ) . ارشاد . . . ، ج 2 ، ص 259 - 260 ؛ تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 219 . ( 3 ) . ر . ك : عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 181 - 182 .