البته اين سخن به اين معنى نيست كه افرادى كه مقاومت كرده و دليرانه جنگيدند و به شهادت رسيدند خطا كرده باشند ، بلكه كار آنها نيز بسيار ارزشمند بود ولى درك واقعيت نشان داد كه شيوه ديگرى در كنار مبارزات وجود دارد كه آن نفوذ در سران مغول بود ، تا علاوه بر حفظ جان خود ، از آنها به نفع اسلام و مسلمانان بهره ببرند ؛ شيوه‌اى كه بزرگانى پيش از خواجه ، امثال على بن يقطين در دربار هارون ، سيد رضى ، سيد مرتضى و ابن علقمىها در كنار خلفاى عباسى به كار بردند و توانستند به نفع تشيع خدمت نمايند . 1 - 1 - 2 . نفوذ خواجه در هولاكو با حملهء مغولها به قلاع اسماعيليه و از هم پاشيدن اين فرقه در ايران و همچنين با حمله آنها به عراق و مركز خلافت عباسيان در بغداد و برچيده شدن بساط خلافت ، زمينه‌هايى براى تقويت ، رشد و شيوع مذهب تشيع دوازده امامى ايجاد شد . خواجه طوسى و پس از او شاگردش علّامه حلى و برخى ديگر از عالمان شيعه از چنين زمينه‌هايى كمال استفاده را كردند و با نفوذ در دربار هولاكو و با اعتمادى كه به وى پيدا شد ، توانست مغولها را به اسلام مجذوب نمايد و نيز باعث شد تا فرهنگ و تمدن اسلامى به كلى از هم نپاشد و جهان اسلام بتواند تا حدودى خود را در آن شرايط حفظ كند . مغولان با هجوم به مناطق غربى خود ، با اديان اسلام ، مسيحيت آشنا شدند . و با سه فرهنگ زمان خود ، يعنى اسلام ، مسيحيت ، و بودايى به تسامح برخورد كردند . اما اسلام به دليل غنى بودنش و نفوذ عالمان آگاه و باتدبير چون خواجه نصيرالدين و علامه حلى و . . . بيشتر از ديگر اديان توانست در مغولان نفوذ كند و در آنها جاذبه‌هاى اسلام پديد آورد و آنها را كنترل و مهار نموده تا از ادامه حملات وحشيانه و ويرانگر مغولها جلوگيرى نمايد . و آنها را به مدافعين حريم اسلام ، خاصه تشيع تبديل كند . ژ . ساندرز « 1 » ، يكى از نويسندگان غربى مىنويسد : اسلام از ميان طوفان مغول ، بىنهايت قوى بيرون آمد و مسيحيت بىنهايت ضعيف . « 2 » 2 - 1 - 2 . خدمات خواجه به عالم تشيع خواجه در طول دوران حضور خود در دربار مغولها سعى كرد تا خود را در امور سياسى و

--> ( 1 ) . مرتضى ، يوسفىراد ، انديشهء سياسى خواجه نصيرالدين طوسى ، ص 24 - 26 . ( 2 ) . ج . ج ، ساندرز ، تاريخ فتوحات مغول ، ترجمه ابوالقاسم حالت ، ص 171 .