اجرايى دخالت ندهد ، مگر آنجا كه وى را به انجام كارى مأمور يا طلب مشورت مىكردند . وى در طول دوران زندگيش ، چه در دورانى كه در نيشابور - مركز علمى و پژوهشى آن زمان - براى تحصيل حضور داشت و چه در زمانى كه به ناچار در قلاع اسماعيليه براى در امان ماندن از شرّ مغولان به سر مىبرد . وقت خود را صَرف تحصيل علم و اشاعه و رواج مذهب تشيع و تحكيم پايه‌هاى آن و حفظ عالمان و رواج علم و شاخه‌هاى آن نمود . وى در دوره سوم زندگى خويش يعنى دورانى كه با مغولها به سر مىبرد منشأ خدمات علمى بسيار و تأليفات علمى و عقيدتى شد . براى نمونه ، هولاكو پس از فتح بغداد وى را مأمور تأسيس رصدخانه‌اى در مراغه كرد . خواجه از علاقه‌اى كه هولاكو به زيج و رصدخانه داشت استفاده نمود و به بهانه تأسيس رصدخانه ، به تأسيس كتابخانه بزرگى پرداخت و با گردآورى كتابهاى نفيس قديم و جديد كه قسمت مهمى از آنها از كتابخانه‌هاى بغداد و شام و ديگر مناطقى كه مورد هجوم مغولها قرار گرفته بود ، فراهم شد ، تعداد آنها را به چهارصد هزار جلد رسانيد . « 1 » كه اين كار بسيار عظيمى در آن زمان بود . از جمله كارهاى خواجه ، حفظ جان عالمان و انديشمندانى بود كه گاهى گرفتار خشم مغولها مىشدند ، خواجه با تدبير جان آنها را از خطر حفظ مىكرد كه مىتوان حفظ جان عزالدين ( ابن ابى الحديد ) و برادرش موفق الدين ، علاء الدين جوينى و ابن فوطى را مديون تدابير خواجه نصير دانست . « 2 » از ديگر خدمات خواجه به تشيع ، فعاليتهاى علمى و عقيدتى وى است . در اين دوران كتابهايى نظير تجريد الاعتقاد ، قواعد العقايد و فصول العقايد و رساله‌اى در امامت تأليف شد كه موجب تقويت و استحكام خاص كلام شيعه گرديد . « 3 » بنابراين خواجه طوسى به جاى درگير شدن با مقام و برخوردارى از نعمت‌هاى دنيوى ، وقت خود را در آن دوران سخت صرف گرد آوردن انديشمندان در كنار كتابخانه عظيم مراغه و

--> ( 1 ) . ر . ك : محمد بن شاكر بن احمد ، الكتبى ، فوات الوفيات ، ج 2 ، ص 307 - 312 ؛ ر . ك : انديشه‌هاى سياسى خواجه‌نصيرالدين ، ص 19 - 28 . ( 2 ) . ر . ك : تاريخ تشيع در ايران ، ج 2 ، ص 620 - 621 . ( 3 ) . انديشه‌هاى سياسى خواجه نصيرالدين ، ص 28 .