درس يازدهم : آشنايى با دولت آل بويه 1 . تأسيس دولت آل‌بويه سلسله ايرانىنژاد و شيعى مذهب منسوب به ابوشجاع بُوْيَه ، ميان سالهاى 322 - 448 هجرى بر بخش بزرگى از ايران و عراق و جزيره تا مرزهاى شمالى شام فرمان راندند . « 1 » 1 - 1 . سابقه تاريخى ميانه‌هاى سدهء سوم هجرى را بايد دورهء جنبشهاى استقلال‌طلبانه‌اى دانست كه در بخشهايى از قلمرو عباسى به انگيزه‌هاى مختلف صورت گرفت و تجزيه و ضعف خلافت عباسى و تأسيس حكومتهاى مستقل و نيمه مستقل را در پى داشت . « 2 » در اوايل سدهء چهارم هجرى ، ديلميان كه هيچ‌گاه به اطاعت خلفا گردن ننهادند ، جنبشهاى ديگرى در شمال ايران آغاز كردند كه به گفته برخى از مورخان از خلافت عباسى جز نامى باقى نگذاردند . « 3 » 2 - 1 . ديلم ، خاستگاه آل بويه ديلم در لغت ، اسم ابزارى آهنى است براى سوراخ كردن سنگ و ديوار . اين واژه در زبان عرب به معناى دشمن به كار رفته ، و وقتى گفته مىشود فلان كس از ديالمه است ، يعنى از دشمنان است . ديلم به معنى گروه بسيار و سياهى هم آمده است . « 4 »

--> ( 1 ) . كاظم موسوى ، بجنوردى ، دائرة المعارف بزرگ اسلامى ذيل عنوان « آل بويه » . ( 2 ) . همان ؛ تاريخ تشيع ، ج 2 ، ص 26 . ( 3 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ذيل عنوان آل بويه ؛ تاريخ تشيع ؛ ج 2 ، ص 27 . ( 4 ) . علىاصغر ، فقيهى ، آل بويه و اوضاع زمان ايشان با نمودار از زندگى مردم آن عصر ، ص 36 ؛ محمد ، معين ، فرهنگ معين ، ذيل عنوان « ديلم » .