منافع آنان را تأمين خواهد كرد مخفيانه به‌سوى معاويه رفتند . « 1 » در كنار عامل ياد شده ، حمايت نكردن خواص جبهه حق از امام و بلكه خيانت آنان اعم از فرماندهان و اشراف كوفه و سران قبايل « 2 » - كه به نمونه‌هايى از آن اشاره كرديم - و سطحى نگرى عوام نسبت به مسائل و متأثر شدن آنان از تبليغات ويرانگر معاويه و توجه نكردن به رهنمودها و هشدارهاى امام مجتبى عليه السلام و پيروى بى قيد و شرط از سران خود دو عامل اساسى ديگر بود كه روحيّه انسجام و پايدارى نيروها را در برابر سپاه شصت هزار نفرى شام « 3 » در هم شكست و آنان را در سراشيبى سقوط و شكست حتمى قرار داد . بگونه‌اى كه براى امام عليه السلام راهى جز پذيرش صلح باقى نماند . پيشنهاد صلح معاويه پس از تلاش‌هاى مقدماتى در ايجاد زمينه‌هاى صلح و دستيابى به اهداف مورد نظر در اين زمينه ، نمايندگانى خدمت امام حسن عليه السلام فرستاد و به‌طور رسمى به آن حضرت پيشنهاد صلح داد و حاضر شد هر شرطى را از سوى امام مجتبى بپذيرد . طبق نقل طبرى و ابن اثير ، معاويه ورقه سفيدى كه پاى آن را مهر كرده بود نزد امام حسن عليه السلام فرستاد و از او خواست هر شرطى كه مىخواهد بنويسد . « 4 » امام حسن عليه السلام برغم رويارويى با مشكلات و كارشكنىهاى فراوان ، همواره مصمم بر جنگ با معاويه بود . از اين رو در اين مرحله نيز پيش از آنكه پيشنهاد معاويه را بپذيرد در جمع ياران خود به سخن پرداخت و آنان را از نيرنگ‌هاى معاويه و آينده شومى كه با پذيرش صلح در انتظارشان هست ، برحذر داشت و به پايبندى به مقام رهبرى و جهاد با

--> ( 1 ) - شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابىالحديد ، ج 16 ، ص 22 . شايد تعداد هشت هزار نفرى كه يعقوبى نوشته همراه عبيداللّه شبانه به معاويه پيوستند ظرف چند روز و طى چند مرحله اقدام به فرار كرده باشند . ( 2 ) - بلاذرى مىنويسد : چهره‌هاى سرشناس عراق نزد معاويه آمده بيعت مىكردند . نخستين نفر خالد بن معمّربود كه به معاويه گفت بيعت او به معناى بيعت تمامى افراد قبيله ربيعه است . شاعرى در اهميّت اين بيعت خطاب به معاويه گفت : به خالد بن معمّر اكرام كن ؛ چه اگر او نبود تو به امارت نمىرسيدى « انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 39 » . ( 3 ) - شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابىالحديد ، ج 16 ، ص 26 . ( 4 ) - تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 162 و كامل ، ج 3 ، ص 405 .