« هداياى نوروزى » به خزانهء دولت بپردازند ، آن سان كه به پادشاهان ساسانى مىپرداختند . بدعت گذارى اين سنّت ناپسند و ضد اسلامى ، معاويه بود . كارگزار وى در عراق تنها از مردم كوفه و اطراف آن پنجاه ميليون درهم از اين نوع ماليات را به زور از مردم گرفت و براى معاويه فرستاد . « 1 » اين فشارها و اجحافها ، زندگى را بر مردم غير قابل تحمل و آنان را وادار به شورش و قيام عليه دستگاه خلافت كرد . 4 - كشمكشهاى درون دستگاه خلافت حكمرانان اموى بويژه در دوران مروانيان در درون حكومت خود گرفتار اختلافات و كشمكشهايى شدند و حتى گاه بر ضدّ يكديگر دست به شورش مىزدند . منشأ بيشتر اين كشمكشها علاوه بر قدرت طلبى دولتمردان ، اين بود كه بعضى خلفاى اموى براى منصب ولايتعهدى ، دو نفر را تعيين مىكردند . « 2 » هنگامى كه وليعهد اول به خلافت مىرسيد ، به جاى واگذارى خلافت به وليعهد دوم ، آن را به ديگرى واگذار مىكرد . اين مسأله موجب بروز اختلاف و درگيرى بين سران حكومت مىشد و دامنهء آن به رده‌هاى پايين‌تر نيز سرايت مىكرد . شورش يزيد بن وليد ، معروف به « يزيد ناقص » عليه پدرش وليد و قتل وى ، « 3 » و مخالفت مروان بن محمد با يزيد بن وليد « 4 » از جملهء اين كشمكشهاست . نقش اين عامل در سرنگونى حكومت امويان به حدّى بود كه وقتى از يكى از سران آنان درباره علت سقوط حكومتشان پرسيده شد ، گفت : علت اصلى آن ، اختلاف و

--> ( 1 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 218 . براى آگاهى از نمونه‌هاى ديگر اين اجحافها به الامام الصادق والمذاهب الاربعة ، ج 1 ، ص 340 رجوع كنيد . ( 2 ) - بنيانگذار اين سنّت ، مروان بن حكم بود كه دو پسر خود عبدالملك و عبدالعزيز را وليعهد خود ساخت ، ولى هنگامى كه‌عبدالملك به خلافت رسيد ، بدون توجه به توصيه پدرش ، تصميم گرفت خلافت را به فرزندش وليد و سليمان واگذار كند ( ر . ك : كامل ابن اثير ، ج 4 ، ص 189 و 514 ) ( 3 ) - ر . ك : الفخرى ، ص 134 و كامل ، ج 5 ، ص 280 . ( 4 ) - ر . ك : كامل ، ج 5 ، ص 309 .