3 - موقعيّت علوم قرآنى در دوران امام صادق ( ع ) چگونه بود ؟ 4 - مهمترين نحله‌هاى فقهى دوران امام صادق ( ع ) را ذكر كنيد . 5 - زنادقه چه گروهى بودند و چه فعاليتهاى فرهنگى داشتند ؟ 121 درس يازدهم : : امام صادق ( ع ) و مسألهء خلافت پس از تبيين و ترسيم شرايط سياسى و فرهنگى دوران امامت امام صادق ( ع ) اينك اين پرسش مطرح است كه پيشواى ششم درقبال شرايط موجود و اوضاع بحرانى و استثنايى دوران امامت خود چه موضعى اتخاذ كرد ؟ دو راه در پيش روى امام ( ع ) وجود داشت : 1 - بهره گيرى از آشفتگى حكومت امويان و محبوبيت و موقعيت علويان واقدام نظامى به منظور دستيابى به قدرت و برعهده گرفتن خلافت . 2 - صرف نظر كردن از خلافت و استفاده از فرصت و موقعيّت ياد شده براى به ثمر رساندن تلاشهاى علمى و فرهنگى امام سجادوامام باقر عليهماالسّلام و عمق و گسترش بخشيدن به نهضت فرهنگى شيعى در راستاى پاسدارى از اصول و ارزشهاى اسلام ناب . مسير نخست بر روى امام ( ع ) بسته بود ؛ زيرا با شناخت كاملى كه آن حضرت از اوضاع واحوال و جريانات سياسى جامعه ونيز مردم زمان خويش داشت ، به اين نتيجه رسيد كه دستيابى به حكومت براى وى امكان پذير نيست . ناچار مسير دوّم را برگزيد . در درسهاى آينده درباره اين خط مشى امام ( ع ) به تفصيل بحث خواهيم كرد . دراين درس به علل وعوامل عدم اقدام نظامى پيشواى ششم براى به دست گرفتن حكومت مىپردازيم .