مكّه و . . . با تشكيل كرسيهاى درس به مسلمانان تعليم قرائت مىدادند . نژادهاى غير عرب كه به زبان عربى آشنايى كامل نداشتند و مشتاق فراگيرى قرآن بودند ، بيشتر از طبقات ديگر از اين مجالس و محافل علمى استقبال مىكردند . هر يك از قرّاء ، قرائت خود را كه نسبت به قرائتهاى ديگر صحيحتر مىدانست به شاگردان خود مىآموخت . به طور طبيعى بين ديدگاههاى قرّاء اختلافات قرائتى وجود داشت كه در سطح جامعه مطرح بود . محور ديگر كه از محور نخست مهمتر بود ، مربوط به تفسير و بيان معانى قرآن مىشد . هر كس با توجه به ديدگاهى كه داشت و يا روايتى كه از پيامبر ( ص ) در زمينه تفسير قرآن به وى رسيده بود ، آيات را تفسير مىكرد . در موارد زيادى نيز كه مفسر در زمينه آيه ، روايتى در دسترس نداشت و يا مصلحت گروهى يا حكومتى اقتضا مىكرد ، تفسير قرآن بر طبق رأى و نظر مفسّر صورت مىگرفت ، وبدين ترتيب آيات و احكام الهى به سادگى دستخوش تغيير و تحريف گشته منطبق با خواسته مفسّر كه بيشتر مطابق با خواستهء دستگاه حكومت وقت بود ، تفسيرمىشد . ب - فقه : ويژگى مهم ديگر اين دوره پديدآمدن نحله‌هاى فقهى مختلف بود . افراد زيادى تحت عنوان « فقيه » بر كرسى فتوا تكيه زدند و به مسائل شرعى و پرسشهاى دينى مردم پاسخ مىگفتند . آنان با تكيه براحاديث درست و نادرستى كه به نام احاديث پيامبر ( ص ) در دست داشتند و نيز قياس و استحسان به پرسشهاى دينى مردم پاسخ مىدادند . از اين رو ، هر كدام از آنان داراى نحلهء خاص فقهى گشت كه به وى نسبت داده مىشد . فقيهان اين دوره به قدرى زياد بودند كه به تعبير بعضى از نويسندگان ، در هر شهرى پيشوايى بود كه نحله فقهى خاصى داشت كه به نام صاحبش شناخته مىشد . « 1 » مهمترين و مشهورترين اين مذاهب عبارت بود از : 1 - مذهب ابوحنيفه ، نعمان بن ثابت ( م : 150 ) 2 - مذهب مالك بن انس ( م : 179 ) 3 - مذهب محمدبن ادريس شافعى ( م : 198 )

--> ( 1 ) - الامام الصادق والمذاهب الاربعه ، ج 1 ، ص 153 .