علل قيام حسينى از منظر بسيارى از انديشمندان ، سه عنصر محورى در شكل‌گيرى و پيدايش قيام عاشورا نقش داشته‌اند . « 1 » 1 - درخواست بيعت 2 - دعوت كوفيان 3 - اصلاح‌طلبى و احياى دين ( امر به معروف و نهى از منكر ) اينك به بررسى و تحليل هر يك از عوامل ذكر شده و ميزان تأثير آنها در پيدايش نهضت مىپردازيم : درخواست بيعت و امتناع امام ( ع ) هرچند درخواست بيعت و عكس‌العمل منفى و قاطع امام در برابر آن كه به مهاجرت سياسى او از مدينه به مكه و سرانجام به شهادت او ختم گرديد به عنوان يكى از عوامل قيام شمرده شده اما اين ادعا كافى نيست ؛ زيرا از برخى سخنان حضرت استفاده مىشود كه امام ( ع ) از مدت‌ها قبل درصدد مبارزه با حاكميت امويان بوده اما به دليل جوّ نامساعد جامعه آن را به فرصتى ديگر موكول نموده است . امام ( ع ) در پاسخ نامه كوفيان - كه بعد از - شهادت امام حسن ( ع ) از آن حضرت درخواست قيام و خلع معاويه را داشتند - ابراز داشت كه : « ميان او و معاويه عهد و پيمانى است كه شكستن آن جايز نيست تا آن زمان كه معاويه بميرد و آن گاه در اين باره انديشه خواهد كرد . « 2 » دعوت كوفيان با تأمل در مطالبى كه ذكر شد ضعف مبانى كسانى كه دعوت كوفيان را عامل ديگر قيام دانسته و نقش زيادى به آن مىدهند روشن مىگردد ؛ چون دعوت كوفيان - چنان كه

--> ( 1 ) . از بين عوامل نامبرده ، برخى از انديشمندان هر سه را عوامل اصلى قلمداد كرده و برخى به يك يا دو عامل توجه كرده‌اند . ر . ك . به : « فلسفه عاشورا از ديدگاه انديشمندان مسلمان ، تأليف : بخشعلى قنبرى » . ( 2 ) . ارشاد شيخ مفيد ، ص 200 .