عظيم عظيم پور
46
امام على (ع) در نهج البلاغه (فارسى)
و ستارهشناسى به غير از طالعبينى است و برخى از ستارهشناسان با استفاده از حركات ستارهها و گردش زمين مىتوانند قلمرو خورشيد گرفتگى يا ماه گرفتگى را پيشبينى كنند يا راهها را در سفرهاى بيابانى و دريايى مشخص كنند يا اوقات عبادت و جهت قبله و مسير كشتى را بشناسند . پس آموختن علم نجوم براى رسيدن به موارد مشابه مانعى ندارد و خداوند تعالى مىفرمايد : « وَ هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لَتَهْتَدُوا بِهَا فِى ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ . . . » « 1 » حضرت امير ( ع ) در نكوهش منجّم و كاهن و ساحر ، سخنان ارزندهاى دارد . او وقتى كه قصد رفتن به جنگ با خوارج را داشت ، يكى از يارانش ( عَفيف برادر اشعث بن قيس ) نزديك آمد و گفت : اى امير مؤمنان اگر در اين هنگام به سوى خوارج حركت كنى ، بيم آن دارم كه به مراد و مقصد خود نرسى و در اين راه شكست بخورى ، و اين پيشگويى را من از علم نجوم بدست آوردهام . امام ( ع ) با چنين فكر و انديشه ، سخت مقابله مىنمايد و تصديق اينگونه افكار را تكذيب قرآن و آيات الهى مىداند ، و پس از اينكه عفيف برادر اشعث را محكوم كرده و او را مورد ملامت قرار مىدهد رو به سوى مردم كرده و به عنوان يك قانون كلى و يك حكم الهى مىفرمايد : « . . . أيُّهَا النَّاسُ إيَّاكُمْ وَ تَعَلُّمَ النّجُومِ إِلَّا مَا يُهْتَدى بِه فِى بَرّ أَوْ بَحْرٍ ، فَإنَّهَا تَدْعُو إلَى الْكَهَانَةِوَ الْمُنَجّمُ كَالْكَاهِنِ ، وَ الْكَاهِنُ كَالسَّاحِرِ ، وَ السَّاحِرُ كَالْكَافِرِ ، وَ الْكَافِرُ فِى النَّارِ ، سِيرُوا عَلَى اسْمِاللَّهِ . » « 2 » ؛ اى مردم از آموختن علم نجوم بپرهيزيد مگر به مقدارى كه در بيابان يا دريا بدان راه شناخته شود . زيرا اين دانش به كهانت و غيبگويى مىكشاند . منجّم مانند غيبگو و غيبگو مانند جادوگر و جادوگر مانند كافر است و سرانجام كافر آتش است ، پس بنام خدا حركت كنيد . « 3 »
--> ( 1 ) . سوره انعام ( 6 ) / 97 . ( 2 ) . نهجالبلاغه ، خطبه 79 . ( 3 ) . براى اطلاع بيشتر از انواع پيشگويىها در بين مردم به شرح ابن ابىالحديد چاپ رحلى ، ج 1 ، ص 425 و ج 2 ، ص 72 وچاپ وزيرى ج 6 ص 199 ؛ شرح فيض الاسلام ص 178 ؛ سيرى در سيره نبوى ، شهيد مطهرى ، ص 81 و . . . مراجعه شود .