همه صحابه و كلّيه محقّقان اسلامى ، على ( ع ) عالم‌ترين اصحاب پيغمبر ( ص ) در فهم قرآن بوده است ، چون علاوه بر مهارتِ در قضاء و داورى ، و فتوى بر طبق كتاب خدا ، به اسرار و رموز و تأويل آن آگاه و اعلميت او در اين مسائل و هرگونه مطالب ، محرز بوده است . » « 1 » روايات فراوانى در منابع متعدد ، همچون : الاتقان ، مجمع‌البيان ، بحارالانوار ، التفسير و المفسرون و . . . درباره علم و آگاهى بىنظير على ( ع ) از تفسير قرآن ، آگاهى از ظاهر و باطن آيات ، شأن نزول و محل نزول آيات و . . . آمده است . « 2 » هر قدر سخن از علم امام على ( ع ) آيد ، حقيقت مطلب بر نيايد ، چگونه ممكن است بشرى كه ذهن او قدرت گنجايش علم على ( ع ) را ندارد امّا بتواند حقيقت اين علم را بيان كند ! و چگونه ميسّر است براى انسانى كه در حجاب خود خفته است پرده از علم انسانى بردارد كه حجاب‌هاى نور و ظلمت را بدريده و به معدن عظمت خدا رسيده است . . . ! آنچه در تمام كتاب‌ها و آثار قديم و جديد دربارهء علم و دانش على ( ع ) - بلكه فضايل آن حضرت - آمده است ، بخش بسيار ناچيزى از حقيقت علمى اوست و روزنه‌اى است كه بر آفتاب گشوده است و آنچه در اين مجموعه آمده است بسيار ناچيز و بىمقدار . اگر دربارهء شخصيت علمى حضرت على ( ع ) اين همه اعترافات و گفتارها و نوشته‌ها وجود نداشت ، فقط حديث پيامبر اكرم ( ص ) « أَنَا مَدِينَهُ الْعِلْمِ وَ عَلِىٌّ بَابُهَا . . . » كه به عنوان يك حديث متواتر در بين شيعه و اهل سنت از درخشندگى ويژه‌اى برخوردار است ، ما را كافى بود . على ( ع ) در عرصهء فصاحت و بلاغت يكى از مظاهر علم امام على ( ع ) كه در آيينهء شفاف نهج‌البلاغه از درخشندگى خاصى برخوردار است ، فصاحت و بلاغت آن حضرت است . شيوايى الفاظ ، حلاوت و جذابيت كلمات ، علوّ معانى و لطافت عبارات كه در سرتاسر نهج‌البلاغه ، در تمام كلمات ،

--> ( 1 ) . سيدمحمدباقر حجتى ، سه مقاله در تاريخ تفسير و نحو ، چاپ اوّل ، بنياد قرآن ، تهران 1360 ، ص 84 . ( 2 ) . رك : همان منبع . صص 82 - 86 .