على ( ع ) با درايت و تيز هوشى ، انگيزه و هدف اشعث را از اين كار مىدانست و به همين خاطر هديه او را نپذيرفت . و اگر اغراض دنيوى در كار نبود ، امام على ( ع ) آن را مىپذيرفت ، چرا كه رسول خدا ( ص ) نيز هديه را قبول مىكرد و خود على ( ع ) بارها ، هديه‌هايى كه از دوستان مىرسيد براى محبت و دوستى مىپذيرفت . . . » « 1 » امور اجتماعى و سياست مراقبت دقيق امام ( ع ) از كارگزاران نظام در نهج‌البلاغه ، بسيارى از خطبه‌ها و نامه‌هاى امام ( ع ) دربردارنده رهنمودهاى انسان‌ساز آن حضرت به مسؤلان و كارگزاران امور اجرايى است و اين اهمّيت راه‌ورسم درست دراداره‌زندگى و ارزش عدالت اجتماعى را از نظر امام ( ع ) مىرساند . از آنجا كه انسان‌هاى مستضعف و پابرهنه به مسؤلان و پيشوايان خود چشم دوخته‌اند ، هرگونه حركت و رفتارى از سوى آنان ، در روند جامعه و مردم تأثير بسزا دارد . بر همين اساس امام ( ع ) اگر حركتى را از كارگزارانِ خود ، بر خلاف اهداف و آرمانهاى مقدس اسلام مىيافت با كمال قاطعيت ، آنها را بازخواست كرده و بطور دقيق ، حسابرسى مىنمود . او در يكى از نامه‌هايش به ابن‌عباس يا يكى ديگر از پسر عموهايش كه والى بصره بود و از بيت‌المال مسلمانان اختلاس كرده بود چنين مىفرمايد : « . . . فَاتَّقِ اللَّهَ وَ ارْدُدْ إلَى هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ أَمْوَالَهُمْ : فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ ثُمَّ أَمْكَنَنِى اللَّهُ مِنْكَ لَأُعْذِرَنَّ إِلَى اللَّهِ فِيكَ ، وَ لَأَضْرِبَنَّكَ بِسَيْفِىَ الَّذِى مَا ضَرَبْتُ بِهِ أَحَداً إِلَّا دَخَلَ النَّارَ . وَ وَاللَّهِ لَوْ أَنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ فَعَلَا مِثْلَ الَّذِى فَعَلْتَ ، مَا كَانَتْ لَهُمَا عِنْدىِ هَوَادَةٌ ، وَلَا ظَفِرا مِنّىِ بِإِرَادَهٍ حَتَّى اخُذَ الْحَقَّ مِنْهُمَا وَ أُزِيحَ الْبَاطِلَ عَنْ مَظْلَمَتِهِمَا . . . » « 2 » ؛ . . . پس از خدا بترس و اموال اين مردم را برگردان و اگر چنين نكنى و خدا مرا در دست‌يابى بر

--> ( 1 ) . ابن‌ابىالحديد ، شرح نهج‌البلاغه ( رحلى ) ، ج 3 ، ص 81 و چاپ وزيرى ، ج 11 ، ص 247 و 248 ( شرح خطبه 219 ) . ( 2 ) . نهج‌البلاغه ، نامه 41 .