منظرهاى مختلف مورد توجه قرار داد . يكى از آن جهات ، دفاع عالمانه و انديشمندانه آن حضرت از حقانيت خود و محكوم كردن غاصبان فدك و آشكار كردن ماهيت آنان بود كه در فصل قبل مورد بحث قرار گرفت . اما مبارزهء آن حضرت براى بازپس‌گيرى فدك ابعاد ديگرى نيز دارد كه مىتوان به بعد اقتصادى و سياسى اشاره كرد كه در اين بخش به آن مىپردازيم . 1 - بعد اقتصادى فدك قريه‌اى آباد و حاصلخيز در سرزمين حجاز بود كه در نزديكى خيبر قرار گرفته بود و تا مدينه ، دو تا سه روز فاصله داشت . برخى اين فاصله را يكصد و چهل كيلومتر نوشته‌اند . فدك داراى چشمه‌ها و نخلهاى فراوانىبود و بعداز خيبر نقطهء اتكاء يهوديان در حجاز به‌شمار مىرفت . « 1 » درآمد فدك را در آن زمان بين 24 تا 70 هزار دينار ذكر كرده‌اند . « 2 » پس از فتح خيبر خداوند رعب و وحشتى در دل اهل فدك انداخت و آنها به اين نتيجه رسيدند كه جنگ با رسول خدا صلى الله عليه و آله فرجامى جز شكست حتمى براى آنها به‌دنبال نخواهد داشت . از اين رو كسى را نزد آن حضرت فرستادند و با پيامبر صلى الله عليه و آله قراردادى امضا كردند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله امنيت آنها را تأمين كند و در مقابل ، آنان نيمى از مزارع فدك را در اختيار آن حضرت قرار دهند . « 3 » چون فدك اين گونه و بدون جنگ در اختيار پيامبر صلى الله عليه و آله قرار گرفت « فِىء » محسوب مىگردد و « فِىء » به حكم قرآن مخصوص خدا ، پيامبر و

--> ( 1 ) - معجم‌البلدان ، مادهء فدك . ( 2 ) - فاطمة الزهرا از ولادت تا شهادت ، قزوينى ، ص 330 . ( 3 ) - الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 224 .