درس اوّل مفهوم تولى و تبرى و ولايت تدبير و سرپرستى اسلام همانند درختى است كه مبانى عقيدتى ، ريشه‌هاى آن و برنامه‌هاى عملى ، شاخه‌هاى آن را تشكيل مىدهد كه از اينها به « فقه » تعبير مىشود . برخى از اين برنامه‌ها به بُعد عبادت و پيوند خدا و خلق اختصاص دارد ، چون نماز ، روزه و . . . برخى به بُعد اقتصادى مربوط است ، چون خمس و زكات ، زمين و معادن و . . . برخى هم مخصوص مسائل اجتماعى و سياسى است كه از آن جمله اصل « تولّى و تبرّى » را مىتوان نام برد . مفهوم تولّى و تبرّى واژهء تولّى در لغت از مادّهء ولى ( و - ل - ى ) گرفته شده و به معناى قرار گرفتن چيزى در كنار چيز ديگر است ، به گونه‌اى كه فاصله‌اى در كار نباشد ؛ يعنى اگر دو چيز ، آن چنان به هم متصل باشند كه هيچ چيز ديگر در ميان آنها نباشد ، مادّهء « ولى » به كار مىرود ؛ مانند نشستن دو نفر در پهلوى هم . « 1 » با توجّه به معنى اصلى آن و با توجّه به اينكه تولّى از باب « تفعّل » است و اين باب هم دلالت بر پذيرش دارد ، مىتوان گفت كه تولّى در فرهنگ اسلام ، عبارت است از پذيرش حكومت ، سرپرستى و دوستى خدا و پيامبر و كسانى كه از جانب آنها تعيين شده و نيز پيوند و رابطهء نزديك با افراد ، گروهها و نظامهايى كه محبوب خدا هستند . به بيان ديگر ، تولّى يعنى به هم پيوستگى و اتّصال شديد مؤمنانى كه هدف واحدى را تعقيب مىكنند . « 2 »

--> ( 1 ) . ولاءها و ولايتها ، شهيد مرتضى مطهرى ، ص 3 ، به نقل از مفردات راغب . ( 2 ) . ولايت ، آيت‌اللّه العظمى خامنه‌اى ، ص 15 .