درس پنجم حدّ و مرز و فلسفهء تبرّى آيين اسلام كه تبرّى را بر پيروانش فرض كرده ، حدّ و مرز آن را نيز تعيين نموده است و دشمنان نشاندار جامعهء اسلامى را به مسلمانان نمايانده است كه عبارتند از : 1 . دشمنان دين برائت از دشمنان خدا و قطع رابطه با آنان ، از دستورات مهمّ قرآن است : يايُّهَا الَّذينَ ءامَنوا لا تَتَّخِذوا عَدُوّى وعَدُوَّكُم اولِياءَ تُلقونَ الَيهِم بِالمَوَدَّةِ وقَد كَفَروا بِما جاءَكُم مِنَ الحَقّ . . . . ( ممتحنه : 1 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، دشمن من و خود را به دوستى مگيريد . شما با آنان طرح دوستى مىافكنيد و حال آنكه ايشان به سخن حقّى كه بر شما آمده است ، ايمان ندارند . گرچه دشمنان خدا محدود به افراد يا گروه خاصّى نيستند ، و هر كسى كه با انديشه و عمل ناشايست خود مورد خشم خدا قرار گيرد دشمن خدا محسوب مىشود ، ولى با توجه به مجموع آيات مربوطه و با در نظر گرفتن قرينهء موجود در اين آيه مىتوان گفت كه : كافران - چه اهل كتاب ، چه منكران خدا - و مشركان ، از مصاديق روشن دشمنان خدا و مؤمنان هستند . ( بقره : 98 ؛ نساء : 101 ؛ فصّلت : 28 ) پس دشمنان خدا و مؤمنان مشترك است از اين رو « عَدُوّى وعَدُوَّكُم » به كار رفته در حالى كه كلمهء اوّل كافى بود و نيازى به كلمهء دوّم نداشت . به علاوه ، اين تعبير ، نوعى ارزش نهادن بر مؤمنان و شخصيّت دادن به آنهاست ؛ زيرا مؤمن به محض اينكه مىبيند كه خداوند دشمنان