در محور اينكه چرا و چگونه جاه‌طلبان ، به ناحق بر قدرت تكيه زدند و پيامدهاى فرهنگى و اجتماعى آن چه بود ، مطالبى در بخش نخستِ اين مجموعه مطرح گرديد . در اين جا سير انحطاط و انحراف در خلافت اسلامى را به اختصار مرور مىكنيم . كشمكش بر سر قدرت با رحلت پيامبر اكرم ( ص ) بار ديگر تعصّبات قومى و قبيله‌اى ظهور كرد . و بسيارى از مهاجران و انصار بدون توجّه به سفارش‌هاى پيامبر ( ص ) دربارهء ولايت على ( ع ) و مسأله غدير خم به رايزنى دربارهء مسأله خلافت پرداختند . البته مقدمات اين كار از طرف برخى از مهاجران با سرپيچى از دستور پيامبر ( ص ) در همراهى با سپاه « اسامة بن زيد » و جلوگيرى از نوشتن وصيّت‌نامه سرنوشت‌ساز پيامبر ( ص ) در « يَوم الخميس » ، و نشست‌هاى مشكوك اجمالًا فراهم شده بود . جريان سقيفه از اجتماع انصار براى بررسى مسئله جانشينى پيامبر ( ص ) آغاز شد . ظاهراً بزرگان انصار با آگاهى از جريانات پشت پرده و اطمينان از ناكامى على بن ابىطالب ( ع ) از دست‌يابى به خلافت ، با تكيه بر خدمت‌هاى گذشته خود به پيامبر ( ص ) و مسلمانان خود را سزاوار عهده‌دارى امر خلافت مىشناختند . نگرانى آنها از سلطهء برخى از مهاجران و يا قبايل رقيب در مدينه و زنده شدن كينه‌هاى گذشته و بحران‌هاى اجتماعى از علل اجتماع انصار در سقيفه بود . « ابوبكر » ، « عمر » و « ابوعبيدة بن جرّاح » وقتى از اجتماع انصار مطّلع شدند ، جنازه پيامبر ( ص ) را رها كردند و به سرعت به جمع آنها پيوستند . اين سه تن ، ديگر براى هيچ يك از مراسم تجهيز پيامبر ( ص ) به خانهء آن حضرت بازنگشتند و زمانى آمدند كه رسول خدا ( ص ) دفن شده بود . « 1 » حضور مهاجران در سقيفه از نظر انگيزه و تأثير اجتماعى و پيامدهاى سياسى ، با آنچه انصار در پى آن بودند به كلّى تفاوت داشت درك اين تفاوت هنگامى ممكن است كه جزئيات رويدادهاى روز رحلت پيامبر ( ص ) و حوادث قبل و بعد از آن به درستى شناخته شوند .

--> ( 1 ) - الطبقات الكبرى ، ابو عبدالله محمد بن سعد بن منيع ، ج 2 ، ص 304 - 305 .