پژوهشكده تحقيقات اسلامى

32

زمينه هاى قيام امام حسين (ع) (فارسى)

رئيس قبيله بود كه خود به خود دايرهء اختيارات وى را تعيين و محدود مىساخت و طبعاً ، توجه به اين مطالبات ، شرط تداوم رياست وى محسوب مىگرديد ؛ گرچه اين مطالبات و وظايف به‌صورت مكتوب و مدوّن و آيين‌نامهء رسمى نبود . در اين زمينه ، يكىاز مهمترين موارد ، لزوم مشورت رئيس قبيله با سران عشاير و بطون قبيله بود و در صورت استبداد رأى رئيس قبيله ، به ويژه اگر خود رأيى او به ضرر افراد قبيله تمام مىشد و يا در راستاى منافع شخصى قرار مىگرفت ، هيچ تضمينى براى تداوم رياست وى وجود نداشت و چنانچه رئيس مستبد بر تصدى مقام و موقعيت خود اصرار مىورزيد ، چه بسا به قتل مىرسيد . « 1 » لذا يك رئيس با حزم و دورانديش و موفق كسى بود كه پيوسته و به ويژه در امور مهم ، جوياى آراء و نظرات رؤساى عماير و بطون قبيله مىبود تا در سايهء مشورت با ايشان تصميمات پخته و سنجيده‌اى كه رضايت عامهء افراد قبيله را تأمين نمايد ، اتخاذ كند . « 2 » ديگر وظايف شيخ قبيله عبارت بودند از : كمك به افراد نيازمند قبيله و رعايت مواسات با آسيب ديدگان ؛ پذيرايى شايسته و با روى باز از مهمانانى كه بر قبيله وارد مىشدند ؛ باز بودن درب خانه‌اش به روى عموم افراد قبيله ؛ اهتمام ورزيدن به حفظ و رعايت شئون و سنت‌هاى قبيله در سطح كل قبيله ؛ انجام فعاليت‌ها و رايزنىهاى سياسى با ديگر قبايل جهت تحكيم موقعيت و قدرت و عزّت قبيله ؛ فرماندهى جنگ و ابراز رشادت و شجاعت در ميدان جنگ به عنوان الگوى دلاورى براى افراد قبيلهء خود و تهييج آنان به نبرد ؛ تلاش براى آزادى اسيران قبيله و شركت در پرداخت فديهء اسيران در مورد خانواده‌هاى ضعيف ؛ شركت در پرداخت ديه‌اى كه بر ذمهء افراد ناتوان قبيله بود ؛ تلاش براى رفع مخاصمات و نزاع‌هاى داخلى ؛ حمايت از افراد قبيلهء خود در مواردى كه آن افراد جنايتى در حق ديگر قبايل مرتكب شده و طبعاً در معرض خطر قرار گرفته بودند . « 3 »

--> ( 1 ) - جواد على ، ج 4 ، ص 352 ؛ ابوالفرج اصفهانى ، همان ، ج 5 ، ص 34 . ( 2 ) - جواد على ، ج 4 ، ص 351 ، الحاج حسن ، همان ، ص 74 ؛ عبدالعزيز سالم ، همان ، ص 313 ؛ فيليب حتّى و ديگران ، همان ، ص 57 ؛ توفيق برّو ، همان ، ص 175 ، 197 ؛ عمر فرّوخ ، همان ، ص 75 ، 76 . ( 3 ) - ابن قتيبه ، همان ، ج 1 ، ص 227 - 224 ؛ جواد على ، ج 4 ، ص 348 ؛ آلوسى ، همان ، ج 2 ، ص 187 ؛ الحاج حسن ، همان ، ص 73 .