سخنرانى امام ( ع ) براى شخصيت‌هاى علمى و ذى نفوذ در « مِنا » بيانگر اين حقيقت است كه آن بزرگوار به مسائل جارى جهان اسلام كاملًا واقف بوده است . امام ( ع ) در اين سخنرانى ضمن يادآورى خيانت‌هاى معاويه ، آنان را مقصر اصلى قلمداد نمود و فرمود : جريان ادارى كشور و صدور احكام دادگاهى و تصويب برنامه‌هاى كشور بايد به دست دانشمندانى كه امين هستند و به حلال و حرام الهى آگاهى دارند سپرده شود ؛ امّا اينك مقامتان را از شما بازگرفته و ربوده‌اند . اگر شما مردانى بوديد كه بر شكنجه و ناراحتى شكيبا بوديد و در راه خدا حاضر به تحمّل ناگوارى مىشديد مقرّرات براى تصويب پيش شما آورده مىشد . . . مايهء تسلّط آنان بر حكومت ، فرار شما از كشته شدن و دلبستگىتان به زندگى گريزان دنيا بود . شما با اين روحيه و رويه ، تودهء ناتوان را به چنگال اين ستمگران گرفتار كرديد ؛ تا يكى برده‌وار سركوفته باشد و ديگرى بيچاره‌وار سرگرم تأمين آب و نانش ! حكّام خودسرانه در منجلاب سلطنت غوطه‌ورند و با هوسبازى خويش ننگ و رسوايى به بار مىآورند . . . . « 1 » آگاهى به فقه و فروعات بخش ديگرى از فرمايشات امام حسين ( ع ) مربوط به فقه و احكام مبين اسلام است كه درباره همه فروعات اسلام مطالبى از آن بزرگوار نقل شده است . ما به خاطر ضيق مجال از نقل آنها صرف‌نظر مىكنيم و خوانندگان گرامى را به مطالعه كتاب « موسوعه » ارجاع مىدهيم . « 2 » آگاهى به قواعد سخن آگاهى به اصول و قواعد سخن و رعايت آنها در گفتار ، موجب زيبايى كلام و دلنشين شدن آن است . و همچنين از نظر نفوذ در جان‌ها و بقاء آن در تاريخ مؤثر است . امام حسين ( ع ) از اين نظر شخص برجسته‌اى است و به تعبير شهيد مطهّرى ( ره ) ، تنها كسى كه خطبه‌هاى او توانسته است با خطبه‌هاى اميرالمؤمنان ( ع ) رقابت كند ، امام حسين ( ع ) است . « 3 »

--> ( 1 ) - تحف العقول ، ابى محمد الحسن بن على بن الحسين بن شعبه الحرّانى ، ص 3 - 240 . ( 2 ) - ر . ك : موسوعة كلمات الامام الحسين ( ع ) ، صفحه 683 - 737 . ( 3 ) - حماسه حسينى ، ج 1 ، ص 229 .