« به‌زودى آنان‌كه ستم كردند خواهند دانست كه به كدامين سرانجام دچار خواهند شد . » « 1 » و سقيفه نيز به‌عنوان يك پديده اجتماعى ، ناگهانى تحقّق پيدا نكرد و ريشه‌هاى آن را بايد در عصر جاهليت و جريانات سياسى و اجتماعى عصر نبوّت جست و جو كرد . در حقيقت سقيفه پيامد بازگشت معيارها و ملاك‌هاى جاهلى بود . امام على عليه السلام در اين زمينه مىفرمايد : « الا وَ انَّ بَلِيَّتَكُمْ قَدْ عادَتْ كَهَيْئَتِها يَوْمَ بَعَثَ اللَّه نَبِيَّهُ » « 2 » آگاه باشيد ! تيره‌روزىها درست همانند زمان بعثت پيغمبر صلى الله عليه و آله بار ديگر به شما روى آورده است . از اين ديدگاه ، همهء بدبختىها ، انحرافات و بدعت‌هايى كه متوجّه اسلام گرديد و همهء ستم‌هايى كه بر اولياء خدا رفت ، به سقيفه مىرسد و همهء بدبختىهاى بعد از هجرت به جريانات قبل از هجرت ، و همهء مشكلات قبل از هجرت به بعضى از صناديد قريش منتهى مىشود كه منافقانه اظهار اسلام كردند . امام دربارهء اين عناصر فاسد در جامعه اسلامى و فرصت جويى آنان براى رجعت‌طلبى فرمود : « . . . ما اسْلَمُوا وَ لكِنِ اسْتَسْلَمُوا وَ اسَّرُوا الْكُفْرَ ، فَلَمَّا وَجَدُوا اعْوانًا عَلَيْهِ اظْهَرُوهُ » « 3 » اينان مسلمان نشدند بلكه فقط تظاهر به مسلمانى كردند و كفر در دل پروراندند و آنگاه كه يار و همدستانى يافتند كفر پنهان خويش را آشكار نمودند . رويدادهاى پس از رحلت رسول خاتم صلى الله عليه و آله اين حقيقت را تصديق مىكند كه عوامل رجعت طلب براى برگرداندن سنّت‌ها و عقايد دوران كهن با جدّيت تلاش كردند و عدّه‌اى از افراد ضعيف‌الايمان نيز به خاطر سستى اعتقاد با سكوت خويش زمينه را براى قدرت‌يابى گروه نخست فراهم نمودند و به تدريج جامعهء اسلامى به تباهى كشيده شد .

--> ( 1 ) - امالى ، شيخ مفيد ، ص 60 . ( 2 ) - نهج‌البلاغه ، خطبهء 16 . ( 3 ) - همان ، نامهء 16 .