شد ، تماماً بايد از عالم توحيد و نور و تجرّد پديد آيد ؛ و تا نفس انسان با تزكيه و تهذيب و مراقبه به مرحلهء تجرّد و انقطاع از خود نرسد ، ادراك اين معانى براى او چه به صورت مكاشفات توحيديّه و چه به صورت رؤياى صادقه و چه به صورت اعمال عقل فعّال در نفس عاقلهء سالك ، محال خواهد بود . و لذا مىبينيم كه بزرگان طريق و عرفاى عظيم الشّأن و فلاسفهء اسلام ، صرف پرداختن به علوم عقلى و فلسفى را بدون رعايت جهتِ تهذيب و مراقبهء نفس و صعود به مراتب فعليّت و تجرّد ، كافى و وافى براى تكامل نمىدانند ؛ چه اينكه اتيان تكاليف شرعيّه و انجام وظائف بدون التفات به حيثيّت معنوى و باطنى آن ، به اندازهء ذرّهء مثقالى قُرب و تعالى را براى مكلّف حاصل نخواهد كرد . پرداختن به علوم الهى در صورتى قابليّت ارشاد و فتح باب عوالم ربوبى و واسطيّت افاضه و افاده دارد كه توأم با پيگيرى و متابعت از مفاهيم و معانى و نتائج برهانى و نورانى آنها باشد ؛ و در غير اين صورت هيچ دردى از انسان دوا ننموده ، بلكه بيشتر موجب ابتعاد نفس از عالم تجرّد مىگردد ، و نفس را در محدودهء انانيّت و خود محورى گرفتار مىكند ، و خود حصار و زندانى براى نفس خواهد شد كه در آن حصار به يافته‌هاى عقلانى خود ، دل خوش مىكند و در التذاد نفسانى بواسطهء همين معانى و مفاهيم گرفتار مىشود ؛ و اين مسأله در طرز فكر و كيفيّت حركات و سكنات و نحوهء زندگى و ارتباطات اين افراد كاملًا مشهود است .