درست اين مطلب را بيابيم نااميد نيستيم » . « 1 » ابن حزم در جريان بحث تاريخى خود ، روايات مختلفى را نقل كرده و تصريح مىكند كه يكى از آنها درست و ديگرى نادرست است ، اما آن را كه درست است معين نمىكند . « 2 » او دربارهء چيزى كه برايش روشن نشده حكم نكرده و در اظهار مطلبى كه بر حقيقت آن آگاهى ندارد ، جسارت نمىورزد . از « حكم به رأى » به خدا پناه مىبرد ، چرا كه به قول خودش اين كار « اقدام ناآگاهانه‌اى است كه ديندار و عاقل براى خود نمىپسندد » . « 3 » با وجود اين ، ابن حزم نتوانسته است قبل از آن كه لااقل روايتى را بر روايت ديگر ترجيح دهد ، از مسأله بگذرد . او حديث جابر و عايشه را كه متفق‌اند بر اين كه « پيامبر در آن روز در مكه بوده » ، ترجيح داده و گفته است : آن دو - اللّه اعلم - در اين باره از عبد اللّه بن عمر دقيق‌ترند ؛ عايشه از نزديكترين مردمان به پيامبر ( ص ) بوده است ، و اللّه اعلم . « 4 » ما مىتوانيم دربارهء شيوهء او در ارائه روايت ، چند نكته را به عنوان نقد ، متذكر شويم : 1 . او در مواردى يك دليل براى چند حادثه كه در نص اصلى آمده اقامه مىكند و بدين شكل ، ميان دو خبر يا بيشتر ، تركيب كرده و احاديث مسندى را به عنوان مؤيد ذكر مىكند . « 5 » 2 . حادثه را تجزيه مىكند و زمانى كه براى هر جزئى از آن ، دليلى مىيابد ، آن را ذكر مىكند . « 6 » 3 . در مواردى نص اصلى را نمىآورد . « 7 » 4 . در شرح بعضى از جمله‌ها ، كه در نص اصلى آمده ، اهمال مىكند . « 8 » در عين حال برخى از خطاهايى كه در كتاب وجود دارد ، از سوى مؤلف نيست ، محتمل است كه ناسخ در آنها تصرف كرده و احيانا برخى از نگاه محقق به دور مانده

--> ( 1 ) . همان ، ص 13 - 14 . ( 2 ) . همان ، ص 38 . ( 3 ) . همان ، ص 14 - 15 . ( 4 ) . همان ، ص 116 - 117 . ( 5 ) . مقايسه كنيد با همان ، ص « 15 و 113 » ، « 34 و 136 » ، « 27 و 98 » ، « 27 و 103 » . ( 6 ) . مقايسه كنيد با همان ، ص 31 ، 135 . ( 7 ) . مقايسه كنيد با همان ، ص « 17 و 39 » ، « 19 و 52 » ، « 22 و 74 » ، « 23 و 76 » ، « 30 و 127 » . ( 8 ) . به عنوان مثال ر . ك : همان ، ص 18 ، و مقايسه كنيد با ص 21 و 63 .