الشيخ رسول جعفريان وديگران

380

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

چنين مطلبى درست بود ، آن حضرت پس از معراج ، فورا دستور عمل كردن به اذان را مىداد . « 1 » همچنين ابن كثير ، اين خبر سهيلى را كه نام اسب جبرئيل « حيزوم » بوده ، نپذيرفته است . « 2 » نيز اين سخن سهيلى را كه متعه سه يا چهار بار تحريم و تحليل شده ، قبول نكرده است . « 3 » همين‌طور با اين گفتهء وى كه نماز فتح را هشت ركعت با يك سلام دانسته ، نپذيرفته و معتقد است كه براى هر دو ركعت بايد يك سلام باشد . « 4 » افزون بر اين منابع ، ابن كثير ، از روايات و نقلهاى برخى از قدماى سيره شناسان استفاده كرده است . از جملهء آنها ، عروة بن زبير ( 23 - 94 ه . ) ، ابن شهاب زهرى ، ( 58 - 124 ه . ) ، و موسى بن عقبه ( م . 141 ه . ) است . اينان از عالمان مكتب مدينه بودند كه به اصحاب حديث متمايل بودند و دقيقا همين افراد بودند كه بانيان اصلى فن سيره نويسى و مغازى نگارى بوده و حلقهء وصل ميان سه نسل در انتقال اين دانش هستند . زهرى شاگرد عروه و موسى بن عقبه شاگرد زهرى است . اگر آنچنان كه گفته شد ، عروه بن زبير « نخستين كسى باشد كه در دانش مغازى كتاب نگاشته » ، « 5 » زهرى فردى است كه « مكتب تاريخى مدينه را بنياد نهاده » « 6 » و آنچنان كه برخى گفته‌اند ، كار شگفتى در كتاب سيره يا مغازى خود كرده است . كار وى كه تأثير شگرفى در تطور فن سيره نويسى گذاشته است ، اين بود كه احاديث و اخبار مختلف مربوط به يك حادثه را كنار يكديگر نهاده و كوشيده تا به آنها نظم منطقى بدهد . بدين ترتيب ، او نخستين فردى است كه سيره را در قالب منظم عرضه كرده و محدوده و خطوط اصلى آن را روشن كرده است . موسى بن عقبه هم در كتاب مغازى خود ، ضمن ارائهء بررسيهاى استادش زهرى ، اهتمام ويژه‌اى به ثبت سالهاى رخدادها كرده است . از ستايش مغازى او توسط برخى از علماى بزرگ ، اهميت كتاب او كه توسط نواده‌اش اسماعيل بن ابراهيم بن عقبه روايت شده ، روشن مىشود .

--> ( 1 ) . البداية و النهايه ، ج 3 ، ص 233 . ( 2 ) . روض الانف ، ج 2 ، ص 71 ؛ البداية و النهايه ، ج 3 ، ص 281 . ( 3 ) . ابن كثير ، البداية و النهايه ، ج 4 ، ص 193 . ( 4 ) . سهيلى ، الروض الانف ، ج 2 ، ص 273 ؛ ابن كثير ، البداية و النهايه ، ج 4 ، ص 30 . ( 5 ) . حاجى خليفه ، كشف الظنون ، ج 2 ، ص 1747 . ( 6 ) . دورى ، عبد العزيز ، بحث فى نشأة علم التاريخ ، ص 101 .