باب اول و دوم اين كتاب ، دربارهء موضوعات كلى و اساسى بحث حكومت و دولت از نظر اسلام نگاشته شده ؛ مطالبى چون : ضرورت وجود دولت براى بشر ، ضرورت وجود دولت در اسلام ، ابتداى پيدايش موجوديت سياسى - اسلامى ، هجرت به مدينه و تأسيس دولت ، مشخصات كارگزاران حكومت و . . . . مطالب باب سوم كه دربارهء حكومت پيامبر ( ص ) است ، به دو فصل تقسيم شده : در فصل اول از « قوهء مقنّنه » ( السلطة التشريعيه ) سخن به ميان آمده ، حق قانونگذارى را از آن خداوند متعال و رسول خدا ( ص ) و پس از آن - با اختلاف اقوالى كه وجود دارد - از آن مسلمين دانسته كه به اجتهاد خود عمل كنند ( ص 89 - 96 ) . در فصل دوم اين باب ، به « قوهء مجريه » ( السلطة التنفيذيه ) و اركان آن در زمان رسول خدا ( ص ) در نه مبحث پرداخته كه آنها را بدين ترتيب آورده است : مبحث اول : در اين بخش ، نگارنده بين حكومت و قوهء اجرايى در اسلام و دمكراسى غربى و رايج ، مقايسه‌اى انجام داده و ضمن بيان وجه تمايز حكومت اسلامى از حكومت ديكتاتورى ، سلطنتى و موروثى ، شاخصه‌هاى اين وجه تمايز را شورا و مشورت ، محدود بودن حاكم به نصوص قرآن كريم و روايات ( سنّت ) ، اختيار داشتن حاكم به واسطهء اختيار دادن امت به او و نظارت بر حاكم ، دانسته است . مبحث دوم : در اين قسمت ، دربارهء قوهء اجرايى در زمان رسول خدا ( ص ) سخن گفته و از مناصبى چون : وزارت ، و نام برخى از وزرا ، كتابت ( كه شامل كاتبان وحى و كاتبان نامه‌هاى پيامبر ( ص ) مىشود ) و نام تعدادى از كاتبان ، صاحب سرّ رسول خدا ( ص ) و معرفى حذيفة بن يمان ، به همين عنوان ياد كرده است . مبحث سوم : در اين بخش ، واليان پيامبر ( ص ) و شاخصه‌هاى مورد توجه آن حضرت در گزينش واليان ، اميرانى كه در غياب پيامبر ( ص ) در مدينه بوده‌اند ، عاملان پيامبر ( ص ) در قبايل و ممالك مختلف ، با ذكر تعدادى از آنها و توجه پيامبر ( ص ) به سياست خارجى بيان شده است . در مبحث چهارم ، مطالبى دربارهء اعزام نمايندگان به بلاد و قبايل مختلف ، از جمله حبشه ، روم ، ايران و . . . و نام اين نمايندگان و متن نامه‌هاى پيامبر ( ص ) به سران قبايل و بلاد را آورده است . مبحث پنجم ، از نيروى نظامى پيامبر ( ص ) و اركان تشكيل دهندهء آن بحث مىكند و از فرماندهان نظامى آن حضرت در سريه‌ها و غزوات - با نوع مسؤوليت آنان - نام مىبرد .