الشيخ رسول جعفريان وديگران

344

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

در ادامه به برخى از شيوه‌هاى جنگى پيامبر ( ص ) ، چون استفاده از خندق ، دبابه و منجنيق اشاره كرده ، از پيامبر ( ص ) به عنوان اولين كسى كه در جنگهاى اسلام از منجنيق استفاده كرد ، ياد كرده است . در مبحث ششم ، مطالبى دربارهء تشكيلات مالى پيامبر ( ص ) آورده و از جزيه - با ذكر كسانى كه بايد جزيه بدهند - ، خراج و موارد آن ، زكات و عاملان آن ، به عنوان منابع مالى حكومت پيامبر ( ص ) ، ياد كرده و ضمن اشاره به تعدادى از عاملان صدقات و محدودهء مأموريتشان ، پس از ذكر خرص ( كنار نهادن بخشى از منفعت نخل و رطب و در بعضى نقلها انگور و حبوبات ) و خارصون و موقوفات ، به عنوان منابع ديگر ، در پايان ، سفارش پيامبر ( ص ) به وقف و موارد انفاق و . . . را بيان كرده است . مبحث هفتم دربارهء تشكيلات آموزشى حكومت پيامبر ( ص ) است كه به موضوعات فقه ، قرائت ، كتابت ، قرآن و . . . و اين كه به چند صورت انجام مىگرفته ، پرداخته ، كه از آن جمله مىتوان به گونه‌هاى ذيل اشاره كرد : 1 ) آموزش عمومى در مسجد ، براى اهل صفّه و ديگران ؛ 2 ) آموزش مردمى ( اين كه بعضى از مردم ، برخى ديگر را آموزش مىدادند ) ؛ 3 ) آموزش خاص ( كه فردى به درخواست خودش يا به سفارش پيامبر ( ص ) آموزش داده مىشد ؛ 4 ) استفاده از اسيران براى آموزش ( كه اگر اسيرى نمىتوانست فديه بدهد ، موظف بود به چند نفر آموزش بدهد ) ؛ 5 ) آموزش زنان ، كه به گفتهء نگارنده ، اولين كسانى كه آموزش به زنان را رايج كردند ، مسلمانان بودند ؛ 6 ) اعزام آموزش دهندگان به نقاط مختلف ، براى تعليم ديگران ( كه نمونه‌هايى از اين اعزامها نيز ذكر شده است و از جملهء اين اعزامها ، اعزام گروه آموزش و تبليغ بود كه به طرف نجد رفتند ؛ اما در بين راه به شهادت رسيدند ) . مبحث هشتم دربارهء توجه پيامبر ( ص ) به نعمت سلامتى و معالجهء بيماران است و اين كه ايشان به همين منظور ، براى مداواى مسلمانان ، حتى از طبيبان غير مسلمان نيز استفاده مىكردند و پس از آن نيز از ميان مسلمانان كسانى به طبابت پرداختند كه نام برخى از آنان ذكر شده است . و در ادامهء همين بخش ، برخى از دستورات شفابخش پيامبر ( ص ) نيز نقل شده است . مبحث نهم دربارهء دستگاه قضايى و دادرسى در زمان رسول خدا ( ص ) است . اولين قاضى خود آن حضرت بود و پس از ايشان نيز خلفا قضاوت مىكردند ، كه نمونه‌هايى از اين قضاوتها و شاخصه‌هاى قضاوت درست ، بيان شده و نام برخى از قاضيان زمان رسول