الشيخ رسول جعفريان وديگران

326

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

حضرت خديجه به رسول خدا ( ص ) است ، كه به طور مستقيم از طرف حضرت خديجه مطرح شده است ؛ بر خلاف بعضى از نقلها ، كه نفيسه دختر منيه ، شخص راوى اين خبر را واسطهء ازدواج حضرت خديجه با پيامبر ( ص ) دانسته است . « 1 » كتابهايى مانند تاريخ طبرى « 2 » ، دلائل النبوه بيهقى « 3 » ، سيره ابن حبان « 4 » ، تاريخ الاسلام ذهبى « 5 » و تاريخ ابو الفدا « 6 » عين مطالب ابن اسحاق را نقل كرده و گفته‌اند : حضرت خديجه وقتى شنيد حضرت محمد ( ص ) شخصى امانتدار و كريم است ، دنبال آن حضرت فرستاد تا براى تجارت به شام اجير او شود . از منابع شيعه نيز كشف الغمه اربلى روايت ابن اسحاق را نقل كرده است . « 7 » يعقوبى از عمار ياسر نقل مىكند كه او گفته است : « انّه ما كان ممّا يقول الناس انّها استأجرته شىء و لا كان اجيرا لأحد قط » . بنابراين ، پيامبر ( ص ) هرگز براى كسى اجير نشد ؛ « 8 » چنان كه استاد مرتضى عاملى گفته است : شايد عزت نفس پيامبر ( ص ) و شرف خانوادگى او چنين اجازه‌اى به وى نمىداد . بلكه در اين سفر به صورت مضاربه‌اى شركت كرده است . « 9 » در روايت امام حسن عسكرى ( ع ) نيز به مضاربه‌اى بودن اين تجارت تصريح شده است . « 10 » 2 ) طبقات ابن سعد ؛ دومين منبع كه روايت اين سفر را نقل كرده ، طبقات ابن سعد است . بسيارى از كتب تاريخى ديگر ، مانند منتظم و صفوة الصفوه ابن جوزى ، تاريخ دمشق ، عيون الأثر و تاريخ الخميس نيز گزارش ابن سعد را نقل كرده‌اند ؛ گزارش ابن سعد كمى مفصل‌تر از روايت ابن اسحاق است و سند روايت او نيز به نفيسه دختر منيه مىرسد و احتمالا شرح حال او به صورت مستقل در كتب رجالى نيامده است ، بلكه تنها در شرح و حال برادرش يعلى بن منيه ، آن هم به صورت بسيار مختصر آمده است . بلكه تنها در شرح و حال برادرش يعلى بن منيه ، آن هم به صورت بسيار مختصر آمده است . بلاذرى گفته است : نفيسه دختر منيه در سال فتح مكه [ سال هشتم ] مسلمان شده است . « 11 » تاريخ اسلام ذهبى نيز بعد از نقل گزارش ابن اسحاق دربارهء سفر دوم به شام گفته است : اين سفر را محاملى ، از

--> ( 1 ) . البدء و التاريخ ، ج 4 ، ص 137 ؛ طبقات ، ج 1 ، ص 105 . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ح 2 ، ص 280 . ( 3 ) . دلائل النبوه ، ج 2 ، ص 66 . ( 4 ) . سيره ابن حبان ، ج 1 ، ص 62 . ( 5 ) . ذهبى ، تاريخ الاسلام ، ج 1 ، ص 64 . ( 6 ) . ابن كثير ، تاريخ ابو الفداء ، ج 1 ، ص 173 . ( 7 ) . اربلى ، على بن عيسى ، كشف الغمه ، ج 2 ، ص 131 . ( 8 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 21 . ( 9 ) . الصحيح من سيرة النبى الاعظم ( ص ) ، ج 2 ، ص 106 . ( 10 ) . مجلسى ، محمد باقر ، بحار الانوار ، ج 17 ، ص 308 ، روايت 14 . ( 11 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 107 .