الشيخ رسول جعفريان وديگران
327
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
طريق عبد اللّه بن شبيب ، از نفيسه نقل كرده و بعد گفته است : « هو حديث منكر » . « 1 » نفيسه دختر منيه قليل الروايه است ، به طورى كه در تمام تاريخ طبرى يك روايت از او نقل نشده است . در طبقات فقط داستان ازدواج حضرت خديجه با پيامبر از او نقل شده ، كه در آن نيز مطالبى هست كه مورد انكار اهل تحقيق قرار گرفته است ( از قبيل ماجراى شراب خوراندن حضرت خديجه به پدرش براى امضاى ازدواج ) . افزون بر اينها ، روايت نفيسه را عبد اللّه بن شبيب نقل كرده است كه مؤلف لسان الميزان درباره او نقل مىكند كه به عبد الرحمان بن خراش گفته شد : اين احاديثى كه غلام خليل نقل مىكند ، از كجاست ؟ عبد الرحمان به او گفت : اينها را عبد اللّه بن شبيب از نضر بن سلمة بن شاذان دزديده است و شاذان آنها را از پيش خود ساخته است . يا دربارهء او گفته شده : « يحلّ ضرب عنقه » . « 2 » با توجه به مطالب فوق ، سند روايت نمىتواند مورد قبول باشد و از طرف ديگر نيز اختلافى كه بين روايات موجود وجود دارد ، متن اين روايات را دچار اضطراب مىكند و حديث ، هم از نظر سند و هم از نظر متن دچار مشكل مىشود ، به خصوص هنگامى كه اين گزارشها از منظر كتابهايى مانند شرف النبى خرگوشى ، « 3 » تاريخ الخميس ديار بكرى « 4 » و سيرهء ابن سيد الناس « 5 » و سبل الهدى و الرشاد « 6 » بررسى شود ، كه مطالب زيادى به اصل روايت افزودهاند و روايت كاملا جنبهء قصصى به خود گرفته است . سبل الهدى در لابهلاى گزارش ابن سعد نقل كرده است كه ابو بكر در اين سفر همراه پيامبر اكرم ( ص ) بوده و هنگامى كه در بين راه منزل كردند ، حضرت زير درختى نشست و ابو بكر پيش راهب رفت . راهب از ابو بكر پرسيد : آن نوجوان كه زير درخت نشسته است كيست ؟ ابو بكر پاسخ داد محمد ( ص ) است . راهب گفت : بعد از حضرت عيسى ( ع ) زير اين درخت كسى ننشسته است ، مگر محمد بن عبد اللّه . چنان كه گذشت ، قسطلانى و ذينى دحلان و گروهى از مورخان ، اين قصه را در سفر اول حضرت به شام ذكر كردهاند . « 7 » تاريخ الخميس و سيرهء حلبى نقل كردهاند كه اين درخت خشك بود و زمانى كه
--> ( 1 ) . تاريخ الاسلام ، ج 1 ، ص 64 . ( 2 ) . ابن حجر عسقلانى ، احمد بن على ، لسان الميزان ، ج 3 ، ص 370 ؛ ميزان الاعتدال ، ج 2 ، ص 438 . ( 3 ) . شرف النبى ( ص ) ، ص 48 . ( 4 ) . تاريخ الخميس ، ج 1 ، ص 361 . ( 5 ) . سيرة ابن سيد الناس ، ج 1 ، ص 69 . ( 6 ) . سبل الهدى و الرشاد ، ج 2 ، ص 158 . ( 7 ) . مواهب اللدنيه ، ج 1 ، ص 10 ؛ حاشيه سيرة الحلبيه ، ج 1 ، ص 93 .