الشيخ رسول جعفريان وديگران
307
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
ه ) ارجاعات زياد در اصابه ابن حجر در ارجاع دادن به مآخذ اصرار مىورزد . در عين حال مطالب را خلاصهوار يا تنها بخشى را كه به آن احتياج دارد ، نقل مىكند . زمانى كه مطلبى را در قسم اول مىآورد ، اگر در قسم دوم به ضرورتى از شخص مورد نظر ياد شود ، به قسم اول ارجاع مىدهد . ابن حجر جاى دقيق ارجاعات خود را مشخص مىكند كه مثلا در فلان قسم و فلان حرف به او پرداخته شده است . وى در شرح حال اشخاص خويشاوند ، مثل برادر و خواهر و پدر و پسر ، نسب را در يك جا كامل مىآورد و سپس در تراجم ديگر بدانجا حوالت مىدهد و يا هر گاه در حين شرح حالها ، نام شخصى به ميان آيد ، به محلى كه شرح حال مفصل او آمده ، ارجاع مىدهد . « 1 » ابن حجر به مصنفات خود مانند : فتح البارى ، لسان الميزان و تهذيب التهذيب نيز ارجاع مىدهد ؛ زيرا هدف ابن حجر بيان فشرده شرح حالهاست و مفصل آن را بايد در جاهاى ديگر جستجو كرد . 4 . اهميت اصابه با اين كه هدف اصلى مؤلف در اين كتاب ، شناخت صحابه بوده ، مطالب حاشيهاى فراوانى - به رغم پرهيز وى از تفصيل - آورده كه از ابعاد مختلفى قابل توجه است : الف ) بعد فرهنگى 1 . در اين كتاب ، از كتابت در ميان عرب و تعليم دهندگان آن « 2 » ، كاتبان پيامبر اكرم ( ص ) ، تعليم و تعلّم در اسلام و اهميت آن ، سخنان رسول خدا ( ص ) در اين رابطه و نيز اهتمام خلفا به آموزش علم ، حلقات درسى در مسجد النبى « 3 » و . . . مطالبى پراكنده آمده است . 2 . در مورد چگونگى جمع آورى قرآن كريم و مراحل آن ، آيات قرآنى و فضيلت مأنوس بودن با آن ، تفاسير قرآنى و نخستين مفسران قرآن نيز ياد شده است .
--> ( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 294 و ج 3 ، ص 347 . ( 2 ) . مانند جبير بن حيّه كه ساكن طائف بوده و بعد به عراق رفته و در ديوان مشغول به كار شده است . ( اصابه ، ج 1 ، ص 462 ) . ( 3 ) . چنان كه جابر بن عبد الله انصارى حلقهء درسى داشته است ( اصابه ، ج 1 ، ص 435 ) .