محمد بن السائب الكلبي « 1 » و . . . » و يا « ذكره ابن شاهين عن ابن ابى داود عن ابن القداح . » ابن حجر و نقد راويان : عبارات ابن حجر در توثيق يا تضعيف رجال ، بسيار كوتاه و خلاصه است ؛ به عنوان نمونه : « و اسحاق بن ابى فروة ضعيف جدّا » ، « و عباد من غلاة الرافضة و على بن هاشم شيعيّ » « 2 » و يا « في سنده محمد بن يونس الكديمى و هو ضعيف » و يا در مورد حديث معروف غدير مىگويد « و فى سنده غير واحد من المنسوبين الى الرفض » « 3 » روشن است كه ابن حجر مهمترين ضعف را تشيع و رفض دانسته كه اين تعصب فرقه‌اى او را نشان مىدهد . گفتنى است كه ابن حجر گاه به شنيده‌هاى خود از اساتيدش مثل ابو اسحاق تنوخى ( 709 - 800 ه . ) احمد بن محمد بن احمد بن تقى ، عمر بن محمد بن احمد باسى ( 803 ه . ) فاطمه بنت محمد بن احمد بن محمد ، فاطمه بنت محمد بن عبد الهادى و سراج الدين بلقينى ( 805 ه . ) نيز استناد مىكند . د ) اعتماد بر كتابهاى پيشين ابن حجر از منابع صحابه‌شناسى پيش از خود ، فراوان استفاده كرده و از 29 مؤلفى كه اين قبيل كتابها را تأليف كرده‌اند ، ياد كرده است . وى در جستجوى خود ، اسامى صحابيان را از هر گوشه و كنار فراهم آورده و آنها را مطابق روش خود ترتيب داده است . وى گاه و بيگاه ، به نقد مطالب منقول از متون ديگر هم پرداخته است ؛ به عنوان نمونه : نسبت به سخن كسى كه گفته است : « فلان حادثه نشان مىدهد كه فلان صحابى در آن سال در گذشته » « 4 » اشاره كرده و مىگويد : اين روايت نشان مىدهد آن سال زنده بوده ، نه آن كه آن سال درگذشته است . « 5 » يا مىنويسد : اين روايت را واقدى آورده و او كذّاب است . « 6 » و يا در سند اين خبر واقدى قرار دارد كه قول او سست است . « 7 » يا « روى ابن سعد بسند فيه الواقدى » . وى به نمونه‌هايى از خطاها اشاره دارد كه منبعى آن را نقل كرده و ديگران از آن منبع گرفته و همه به خطا رفته‌اند .

--> ( 1 ) . همان ، ج 6 ، ص 128 . ( 2 ) . همان ، ج 7 ، ص 264 و 265 . ( 3 ) . همان ، ج 7 ، ص 162 . ( 4 ) . موارد قابل توجهى از اين موارد را شاكر محمود استخراج كرده است ( ص 441 به بعد ) . ( 5 ) . اصابه ، ج 1 ، ص 100 . ( 6 ) . همان ، ج 2 ، ص 314 . ( 7 ) . همان ، ج 5 ، ص 761 .