اعتقادات ، علوم قرآنى ، حديث ، فقه ، تاريخ ، تراجم و لغت و . . . آثارى از خود بر جاى گذاشته است . سخاوى در الجواهر و الدرر حدود 270 تصنيف ، سيوطى 198 ، بقايى 142 ، ابن عماد 73 و حاجى خليفه 100 تصنيف براى وى برشمرده‌اند . « 1 » الاصابه فى تمييز الصحابه ابن حجر ، از مهمترين و ارزشمندترين تأليفات او است ، كه ابن حجر براى تدوين آن ، حدود چهل سال ( 809 - 847 ) وقت صرف كرده و رنج برده است . « 2 » ابن حجر براى تكميل نواقص كتبى كه قبل از او دربارهء صحابهء رسول خدا ( ص ) تدوين شده ، از تصنيفات بسيار متنوع و گسترده سود جسته و بدين جهت اصابه او مفصل‌ترين و نسبت به كتب قبلى ، جامعترين آنها به شمار مىآيد . ب ) انگيزهء ابن حجر از تدوين اصابه ابن حجر با توجه به شرافت دانش حديث در ميان دانشهاى دينى و اهميت شناخت اصحاب رسول خدا ( ص ) در دانش حديث و نيز با توجه به نواقص كارهاى پيشين ، مصمم شده بود تا به تأليف اين اثر بپردازد . او در خود اين توانايى را مىديد كه بتواند اثرى در اين زمينه بنويسد . وى تمام تلاش و تفحص را براى شناسايى اصحاب از غير اصحاب به كار بسته تا مسائل مختلف مربوط به شناخت اصحاب را بررسى نمايد . اين مهم ، با تتبع بسيار ، تا اندازه‌اى حاصل شده و وى اسامى زيادى از اصحاب را كه در كتب معروف قبلى نيامده بود به كتاب خود افزوده است . او اين اضافات را با حرف « ز » مشخص كرده است . ابن حجر در مقدمهء كوتاه خود ، ضمن برشمردن كسانى كه راجع به صحابه آثارى پديد آورده‌اند ، از برجسته‌ترين اين افراد ، همچون ابن عبد البر ( 368 - 463 ه . ) و ابن اثير ( 555 - 630 ه . ) انتقاد كرده است كه اولى با عدم تتبع كافى ، نام بسيارى از صحابه را از قلم انداخته و دومى نيز با پيروى كردن از مؤلفان پيشين ، اصحاب را با غير اصحاب خلط كرده و تمييز نداده است . « 3 » اين كاستيها در مورد معرفت صحابه ، سبب گرديد تا ابن حجر به زعم

--> ( 1 ) . ابن حجر العسقلانى و مصنفاته ، ج 1 ، ص 167 - 299 . شاكر محمود تأليفات ابن حجر و نيز آثار منسوب به وى را در اين كتاب آورده است . ( 2 ) . ابن حجر ، اصابه ، ج 6 ، ص 728 . ( 3 ) . اصابه ، ج 1 ، ص 2 . شايان ذكر است كه ابن اثير هم با اين انگيزه كه در نوشته‌هاى قبلى در نسب صحابه و مصاحبت داشتن آنان با پيامبر اكرم ( ص ) اختلاف مشاهده مىشود ، اقدام به تدوين أسد الغابه نموده و